Thu nộp ngân sách ggần 3.200 tỷ đồng phí cao tốc do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và trực tiếp quản lý

Bộ Xây dựng vừa báo cáo Chính phủ kết quả tổng kết việc thi hành Nghị định số 130/2024/NĐ-CP về thu phí sử dụng đường bộ cao tốc đối với các tuyến thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và trực tiếp quản lý, khai thác.

Theo Bộ Xây dựng, từ ngày 2/3/2026, Cục Đường bộ Việt Nam bắt đầu tổ chức thu phí tại các dự án thành phần đầu tư công trên tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông. Việc triển khai được thực hiện theo từng nhóm tuyến, căn cứ tiến độ hoàn thiện hạ tầng và điều kiện tổ chức thu phí.

Các đoạn tuyến được đưa vào khai thác thu phí theo từng đợt, gồm Mai Sơn - Quốc lộ 45, Quốc lộ 45 - Nghi Sơn, Nghi Sơn - Diễn Châu, Vĩnh Hảo - Phan Thiết, Phan Thiết - Dầu Giây cùng các dự án từ Bãi Vọt đến Cam Lộ và từ Quảng Ngãi đến Nha Trang.

Tính đến hết ngày 12/10/2026, hệ thống thu phí đã ghi nhận gần 34 triệu lượt phương tiện tại 15/18 dự án thành phần. Tổng số tiền phí sử dụng đường bộ cao tốc thu, nộp ngân sách Nhà nước đạt gần 3.168 tỷ đồng, cao hơn mức dự kiến trong các đề án khai thác tài sản kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ cao tốc đã được phê duyệt.

Kết quả này cho thấy chính sách thu phí đối với các tuyến cao tốc do Nhà nước đầu tư, trực tiếp quản lý và khai thác đã bước đầu đi vào thực tiễn, tạo nguồn thu cho ngân sách. Đồng thời, việc tổ chức thu phí góp phần hiện thực hóa chủ trương quản lý, khai thác tài sản kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ theo quy định pháp luật.

Tuy nhiên, quá trình thực hiện cũng bộc lộ một số khó khăn liên quan đến tổ chức thu phí, vận hành hệ thống và kết nối với hệ thống điều hành, trung tâm dữ liệu thanh toán phí sử dụng đường bộ cao tốc do Bộ Xây dựng đầu tư. Việc xử lý các vướng mắc này có ý nghĩa quan trọng nhằm bảo đảm hoạt động thu phí ổn định, đồng bộ và minh bạch khi phạm vi khai thác tiếp tục được mở rộng.

Chính sách thu phí cao tốc đầu tư công được đặt ra trên cơ sở yêu cầu nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác tài sản công và nghiên cứu phương án thu hồi vốn Nhà nước đã đầu tư xây dựng các tuyến đường. Các nghị quyết của Quốc hội về đầu tư một số đoạn tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông cũng đề cập yêu cầu nghiên cứu phương án thu hồi vốn, hoàn trả ngân sách và hoàn thiện pháp luật về thu phí đối với đường cao tốc đầu tư bằng nguồn vốn ngân sách.

Trên cơ sở đó, Luật Đường bộ năm 2024 quy định việc thu phí sử dụng đường bộ cao tốc đối với phương tiện lưu thông trên các tuyến thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và trực tiếp quản lý, khai thác. Chính phủ ban hành Nghị định số 130/2024/NĐ-CP ngày 10/10/2024 để cụ thể hóa chính sách.

Việc tổ chức thu phí đòi hỏi sự đồng bộ giữa nhiều điều kiện, từ hạ tầng trạm thu phí, thiết bị và hệ thống công nghệ thông tin đến các công trình dịch vụ tại trạm dừng nghỉ, hạ tầng kỹ thuật phục vụ quản lý và điều hành giao thông. Bên cạnh đó, quy trình vận hành, kết nối dữ liệu và thanh toán cũng cần đáp ứng yêu cầu quản lý, giám sát và bảo đảm quyền lợi của người sử dụng đường bộ.

Một nội dung đáng chú ý là từ ngày 1/1/2026, theo quy định của Luật Ngân sách Nhà nước, toàn bộ số tiền phí do cơ quan hành chính nhà nước thu phải nộp vào ngân sách Nhà nước; chi phí tổ chức thu được lập dự toán và bố trí từ ngân sách. Quy định này đặt ra yêu cầu rõ ràng hơn đối với việc quản lý nguồn thu cũng như bảo đảm kinh phí cho hoạt động thu phí.

Theo Bộ Xây dựng, những vấn đề phát sinh trong quá trình thực hiện cùng yêu cầu bảo đảm tính thống nhất giữa pháp luật về đường bộ, ngân sách Nhà nước, phí và lệ phí là cơ sở để rà soát, sửa đổi, bổ sung Nghị định số 130/2024/NĐ-CP.

Bộ Xây dựng đề xuất xây dựng nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của nghị định hiện hành nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý, nâng cao tính khả thi và bảo đảm công khai, minh bạch trong tổ chức thu phí.

Với quy mô đầu tư lớn và phạm vi khai thác ngày càng mở rộng, việc hoàn thiện cơ chế thu phí không chỉ nhằm duy trì nguồn thu ngân sách mà còn góp phần nâng cao hiệu quả quản lý tài sản hạ tầng giao thông do Nhà nước đầu tư. Kết quả thu phí trong những tháng đầu triển khai là cơ sở thực tiễn để các cơ quan chức năng tiếp tục đánh giá, tháo gỡ vướng mắc và hoàn thiện phương thức tổ chức khai thác trong thời gian tới.