“Thủ phủ” mật mía Xứ Thanh tất bật vào vụ tết

Như thông lệ, cứ vào khoảng cuối tháng 10 (âm lịch), những lò mậ,t mía ở huyện Thạch Thành (Thanh Hóa) lại đêm ngày đỏ lửa để cho ra lò những mẻ mật phục vụ Tết Nguyên đán.

Cây mía ở Thạch Thành từ lâu đã nổi tiếng có chất lượng: thân mía mềm và ngọt lịm, nhiều nước. Chính nguồn nguyên liệu đảm bảo này đã tạo ra một hương vị rất riêng cho mật mía Thạch Thành, giúp mật mía ở đây được người tiêu dùng trong khắp cả nước ưa chuộng.Và đây được xem là "thủ phủ" mật mía tại Thanh Hóa.

Xã Thạch Bình (trước đây là xã Thạch Sơn) tỉnh Thanh Hóa, nơi được mạnh danh là "thủ phủ" của nghề nấu mật mía truyền thống. Trong cái giá rét hanh hao của những ngày cận Tết năm 2026, ngày từ đầu xã, mùi thơm ngọt đặc trưng hòa quyện cùng làn khói lam từ các lò mật tỏa ra ấm nồng, báo hiệu một mùa vụ tất bật nhất trong năm đã bắt đầu. Với người dân xứ Thanh, mật mía là nguyên liệu quen thuộc để chấm bánh chưng , nấu chè lam, làm bánh gai hay bánh trôi đều rất ngon...

Nghề nấu mật mía tại xã Thạch Bình đã tồn tại và phát triển bền bỉ qua bao thăng trầm của thời gian. Nếu như trước đây, người dân phải dùng sức trâu bò để kéo che gỗ ép mía thì nay đã có máy móc thay thế, giúp tăng năng suất đáng kể...

Trong thực tế, nghề làm mật mía ở Thạch Thành kéo dài quanh năm nhưng chính vụ là từ tháng 9 đến tháng Giêng năm sau. Mỗi vụ Tết, người dân ở "Thủ phủ" mật mía cho ra lò hàng trăm tấn mật mía, nhiều gia đình nơi đây có thể thu về từ 20-30 triệu đồng, hộ nào làm lớn có thể cho thu nhập từ 50-60 triệu đồng/vụ.

Mật mía nổi tiếng bởi độ ngọt thơm, màu sắc bắt mắt, nên mật mía Thạch Thành (Thanh Hóa), từ nhiều năm nay, đã được nhiều người tiêu dùng lựa chọn; cứ vào khoảng thời gian đầu tháng chạp đến gần Tết Nguyên đán cũng là lúc các thương lái từ khắp nơi trong và ngoài tỉnh đổ về mua mật phục vụ cho nhu cầu của người dân trong dịp Tết cổ truyền của dân tộc.

Anh Nguyên Hà, một công nhân có kinh nghiệm nấu mật mía lâu năm chia sẻ, trước kia người dân ở đây chủ yếu tận dụng nguồn mía dồi dào của địa phương để sản xuất mật làm thực phẩm, phục vụ sinh hoạt hàng ngày. Khoảng 10 năm trở lại đây, nhu cầu sử dụng mật mía tăng lên, đặc biệt là dịp Tết. Nấu mật mía trở thành một nghề đem lại thu nhập khá cho người dân địa phương.

Gia đình ông Tào Văn Bình, một người thợ lành nghề tại thôn Đồng Hương, xã Thạch Bình chia sẻ rằng sau nhiều năm bôm ba làm ăn xa, ông đã chọn quay về quê hương để tiếp tục nghề truyền thống của cha ông.Theo ông Bình, mặc dù công việc này mang tính thời vụ nhưng cũng đem lại nguồn thu nhập ổn định, giúp gia đình có một cái Tết ấm no và tạo việc làm cho thêm 4 lao động.

Ông cho biết thêm: mỗi mẻ làm thường cần 3 tấn mía nguyên liệu và phải đun lửa mạnh, khuấy đều tay liên tục trong suốt 8 giờ đồng hồ. Trong quá trình đun, khi nước mía đạt nhiệt độ nhất định, người thợ liên tục vớt sạch bọt để mật có màu sắc đẹp và trong. Khi mật sôi đến độ "bánh lát", lửa sẽ được dừng lại để mật nguội dần trước khi đóng chai.

Một trong khoảnh khắc quan trọng nhất là khi nước mía bắt đầu sủi bọt trắng, mật dần cô đặc xuống đáy. Những người thợ nhanh tay vớt bọt,lọc qua lớp vải màn để cho ra dòng mật nâu sẫm, sánh mịn. Mật ngon phải có màu nâu như cánh gián, mùi thơm nhẹ,vị ngọt dịu, không gắt.

Nhưng bí quyết tạo nên thương hiệu mật mía lại nằm ở khâu kỹ thuật nấu thủ công và sự tận tâm của người thợ. Bà Tào Thị Cúc, Giám đốc HTX mật mía Thạch Sơn , người có thâm niên hơn 20 năm trong nghề, cho biết khâu thu hoạch và ép mía đóng vai trò quyết định. Mía sau khi đưa về phải được ép ngay và chỉ ép đủ số lượng nấu trong ngày để tránh nước mía bị chua.

Nhằm nâng cao giá trị và khẳng định uy tín cho sản phẩm địa. UBND xã Thạch Bình đã giao Hội Liên hiệp Phụ nữ phối hợp với các ban ngành hướng dẫn các hộ sản xuất tuân thủ nghiêm ngặt quy trình an toàn vệ sinh thực phẩm. Sự quan tâm sát sao của chính quyền cùng các chính sách khuyến kích phát triển nghề truyền thống đã tạo điều kiện thuận lợi để người dân yên tâm giữ nghề.

Hiện sản phẩm mật mía của vùng đất này còn nhiều dư địa để nâng cao nếu thực hiện tốt quy trình sản xuất, đầu tư máy móc đồng bộ và phát triển vùng nguyên liệu theo tiêu chuẩn hữu cơ.