Thủy sản xuất khẩu tăng hơn 12%, kỳ vọng cán mốc 12 tỷ USD năm 2026

Theo số liệu của Hải quan Việt Nam được Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) tổng hợp, xuất khẩu thủy sản tháng 10/2026 ước đạt 1,315 tỷ USD, tăng 13,5% so với cùng kỳ năm trước. Qua đó, kim ngạch xuất khẩu 10 tháng đạt 10,459 tỷ USD, tăng 12,1%.

Kết quả này cho thấy hoạt động xuất khẩu thủy sản tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực. Tuy nhiên, mức tăng không phân bổ đồng đều giữa các nhóm sản phẩm mà đang tập trung nhiều hơn ở các mặt hàng cá, trong khi một số sản phẩm chủ lực khác, nhất là tôm chân trắng, có dấu hiệu chững lại.

Trong tháng 10, xuất khẩu cá các loại khác đạt khoảng 309 triệu USD, tăng 55% so với cùng kỳ, tương đương tăng thêm gần 110 triệu USD. Riêng nhóm hàng này đóng góp khoảng 70% phần kim ngạch tăng thêm của toàn ngành trong tháng. Các mặt hàng chủ lực khác cũng ghi nhận kết quả khả quan, với cá tra đạt hơn 249 triệu USD, tăng 14,9%; cá ngừ tăng 13,4%; mực và bạch tuộc tăng 14,8%.

Đáng chú ý, xuất khẩu cá tra sau 10 tháng tiến sát mốc 2 tỷ USD, tăng 11% so với cùng kỳ. Triển vọng của mặt hàng này được hỗ trợ bởi diễn biến nguồn cung và giá cả trên thị trường cá thịt trắng thế giới. Giá cá tuyết Đại Tây Dương duy trì ở mức cao do nguồn cung hạn chế, trong khi cá minh thái cũng chịu sức ép về giá nguyên liệu. Khoảng cách giá giữa cá khai thác và cá nuôi vì thế tạo thêm cơ hội để cá tra tiếp cận các nhà phân phối trong phân khúc cá thịt trắng có giá vừa phải.

Xét theo thị trường, Trung Quốc và Hồng Kông tiếp tục là điểm đến quan trọng của thủy sản Việt Nam. Trong 10 tháng, kim ngạch xuất khẩu sang thị trường này đạt 2,62 tỷ USD, tăng 30,3%, đóng góp khoảng 54% phần kim ngạch tăng thêm của toàn ngành. Xuất khẩu sang ASEAN cũng đạt 722 triệu USD, tăng 22,9%.

Tính chung, Trung Quốc, Hồng Kông và ASEAN tạo thêm gần 745 triệu USD, chiếm khoảng hai phần ba mức tăng xuất khẩu thủy sản trong 10 tháng. Sức mua từ các thị trường châu Á đang trở thành điểm tựa đáng kể, góp phần bù đắp sự suy giảm hoặc tăng trưởng chậm tại một số thị trường truyền thống.

Tại EU và Nhật Bản, xuất khẩu có tín hiệu cải thiện trong tháng 10, lần lượt tăng 22,1% và 6,7%. Nhờ đó, tăng trưởng lũy kế 10 tháng tại hai thị trường đạt tương ứng 1,1% và 2,8%. Dù vậy, phần kim ngạch tăng thêm chỉ khoảng 49 triệu USD, thấp hơn nhiều so với đóng góp của Trung Quốc và ASEAN. Điều này cho thấy quá trình phục hồi nhu cầu vẫn có sự phân hóa rõ rệt giữa các khu vực.

Trái với diễn biến tích cực của các nhóm cá, xuất khẩu tôm trong tháng 10 đạt gần 474 triệu USD, giảm 4,9% so với cùng kỳ. Trong đó, tôm chân trắng giảm 8,3%, còn gần 307 triệu USD. Lũy kế 10 tháng, kim ngạch xuất khẩu tôm chân trắng đạt 2,62 tỷ USD, chỉ tăng 4%.

Trong khi đó, tôm hùm xanh đạt gần 915 triệu USD, tăng 31%. Mặt hàng này đóng góp hơn 216 triệu USD, tương đương khoảng 62% phần kim ngạch tăng thêm của toàn nhóm tôm. Như vậy, mức tăng 9% của xuất khẩu tôm trong 10 tháng chủ yếu được hỗ trợ bởi tôm hùm, còn tôm chân trắng – sản phẩm chủ lực của ngành nuôi và chế biến tôm vẫn tăng trưởng chậm.

Diễn biến này phản ánh những khó khăn của ngành tôm Việt Nam trong bối cảnh nhu cầu tiêu thụ quốc tế chưa phục hồi đồng đều và cạnh tranh nguồn cung ngày càng lớn. Trong 8 tháng, lượng tôm nhập khẩu của Mỹ giảm 0,7%, EU giảm 2,3%, trong khi Trung Quốc tăng 25,5%. Cùng thời gian, lượng xuất khẩu tôm của Ecuador tăng tới 19,8%, tạo thêm sức ép cạnh tranh đối với các nhà cung cấp khác.

Đáng chú ý, thị trường Mỹ - một trong những thị trường quan trọng của thủy sản Việt Nam đang có dấu hiệu suy giảm. Riêng tháng 10, xuất khẩu thủy sản sang thị trường này giảm 11,8%, còn gần 200 triệu USD, kéo kim ngạch 10 tháng xuống 1,63 tỷ USD, giảm 1,2% so với cùng kỳ. Sự suy giảm tại Mỹ diễn ra cùng lúc với mức giảm của tôm chân trắng, cho thấy đây vẫn là một trong những điểm nghẽn đối với quá trình phục hồi của ngành tôm.

Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp đang chờ kết quả cuối cùng của đợt rà soát hành chính thuế chống bán phá giá tôm lần thứ 20 (POR20) của Mỹ, dự kiến công bố vào đầu tháng 11. Theo kết quả sơ bộ, mức thuế áp dụng đối với STAPIMEX là 6,30%, nhóm Fimex là 10,76% và 27 doanh nghiệp hưởng thuế suất riêng rẽ ở mức 7,56%.

Kết quả cuối cùng sẽ tác động đến chi phí và khả năng chốt đơn hàng tôm sang Mỹ trong thời gian tới. Nếu thuế giảm đáng kể so với mức sơ bộ, triển vọng đàm phán đơn hàng có thể tích cực hơn. Tuy nhiên, do thời gian còn lại của năm không dài, tác động có thể thể hiện rõ hơn ở các đơn hàng đầu năm 2027. Ngược lại, nếu thuế giữ gần mức sơ bộ hoặc cao hơn, khó kỳ vọng thị trường Mỹ sớm tạo lực kéo mạnh cho xuất khẩu tôm.

Về triển vọng chung, VASEP đánh giá mục tiêu xuất khẩu thủy sản đạt 12 tỷ USD trong năm 2026 có cơ sở. Với kim ngạch 10 tháng đạt 10,459 tỷ USD, hai tháng cuối năm cần đạt bình quân khoảng 770 triệu USD mỗi tháng để hoàn thành mục tiêu, thấp hơn đáng kể mức ước thực hiện trong tháng 10.

Dù vậy, khả năng vượt xa mốc 12 tỷ USD vẫn phụ thuộc vào việc các thị trường lớn như Trung Quốc và ASEAN duy trì sức mua, đồng thời ngành tôm cần cải thiện sức cạnh tranh và tháo gỡ những vướng mắc tại thị trường Mỹ. Kết quả POR20 sẽ là một trong những yếu tố đáng chú ý, nhưng triển vọng xuất khẩu còn phụ thuộc vào nhu cầu tiêu thụ và tương quan cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Đây cũng là những yếu tố định hình đà tăng trưởng của thủy sản Việt Nam trong những tháng cuối năm 2026 và đầu năm 2027.