Tôm hùm Việt Nam hướng tới mục tiêu xuất khẩu tỷ USD

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), tôm hùm đang nổi lên là một trong những mặt hàng có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất của ngành thủy sản. Trong 6 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu tôm hùm đạt khoảng 585 triệu USD, tăng 44,3% so với cùng kỳ năm trước, tương đương 10,1% tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản và gần 25% tổng kim ngạch xuất khẩu tôm của Việt Nam.

Trước đó, năm 2025, xuất khẩu tôm hùm đạt khoảng 858 triệu USD, tăng mạnh so với các năm trước và lần đầu tiên vượt tôm sú để trở thành mặt hàng có giá trị xuất khẩu lớn thứ hai trong nhóm tôm, chỉ sau tôm thẻ chân trắng. Chỉ trong hơn một thập kỷ, tỷ trọng của tôm hùm trong tổng kim ngạch xuất khẩu tôm đã tăng từ khoảng 7% lên gần 25%, cho thấy dư địa rất lớn để phát triển thành một ngành hàng chiến lược.

Động lực tăng trưởng của tôm hùm Việt Nam hiện gắn chặt với thị trường Trung Quốc. Năm 2025, xuất khẩu sang thị trường này đạt khoảng 841 triệu USD, chiếm hơn 98% tổng kim ngạch; 6 tháng đầu năm 2026, tỷ trọng tiếp tục tăng lên khoảng 98,5%.

Ở chiều ngược lại, Việt Nam cũng đã trở thành nguồn cung tôm hùm lớn nhất cho Trung Quốc. Năm 2025, Việt Nam cung cấp khoảng 24.100 tấn, chiếm 34,5% tổng lượng tôm hùm Trung Quốc nhập khẩu. Lợi thế về khoảng cách địa lý, thời gian vận chuyển ngắn, chi phí logistics cạnh tranh và khả năng cung cấp tôm sống đã giúp tôm hùm Việt Nam giữ vị thế nổi bật trong phân khúc tôm hùm nhiệt đới tại thị trường này.

Bên cạnh đó, những biến động về thương mại, thuế quan và sự cạnh tranh giữa các nguồn cung như Canada, Mỹ và Australia cũng tạo thêm cơ hội để tôm hùm Việt Nam mở rộng thị phần.

Tuy nhiên, tăng trưởng xuất khẩu hiện gần như phụ thuộc hoàn toàn vào tôm hùm xanh. Năm 2025, mặt hàng này đạt khoảng 843 triệu USD, chiếm hơn 98% tổng kim ngạch xuất khẩu tôm hùm. Trong khi đó, tôm hùm bông - sản phẩm có giá trị cao hơn - chỉ đạt khoảng 4,6 triệu USD do vướng các rào cản kỹ thuật, đặc biệt tại thị trường Trung Quốc.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, số liệu hải quan không ghi nhận xuất khẩu tôm hùm bông sang Trung Quốc, trong khi tôm hùm xanh đạt khoảng 574 triệu USD. Theo VASEP, việc tháo gỡ các yêu cầu liên quan đến nguồn gốc giống F2 và các quy định về bảo vệ động vật hoang dã đối với tôm hùm bông cần được xem là một nhiệm vụ trọng tâm nếu muốn nâng cao giá trị xuất khẩu của toàn ngành.

Từ góc độ thị trường và doanh nghiệp, VASEP cho rằng tôm hùm Việt Nam cần được tiếp cận như một ngành hàng thủy sản giá trị cao, có chiến lược phát triển riêng thay vì chỉ là nhóm sản phẩm tăng trưởng ngắn hạn. Để hiện thực hóa mục tiêu đưa tôm hùm trở thành ngành hàng xuất khẩu tỷ USD, VASEP đề xuất bốn nhóm giải pháp trọng tâm.

Thứ nhất: Xây dựng chiến lược phát triển tôm hùm thành ngành hàng chiến lược, hướng tới kim ngạch tỷ USD, gắn với quy hoạch vùng nuôi, hạ tầng logistics hàng sống, cơ sở đóng gói, tiêu chuẩn chất lượng và truy xuất nguồn gốc.

Thứ hai: Ưu tiên làm việc về kỹ thuật với Trung Quốc nhằm tháo gỡ rào cản đối với tôm hùm bông, làm rõ yêu cầu về giống F2, cơ sở khoa học, hồ sơ nguồn gốc và xây dựng cơ chế quá độ có kiểm soát đối với sản phẩm thương phẩm từ các vùng nuôi có mã số.

Thứ ba: Hướng dẫn người nuôi, hợp tác xã và doanh nghiệp đáp ứng đầy đủ các yêu cầu của thị trường như farm code, packhouse code, nhật ký nuôi, kiểm soát giống, thức ăn, thuốc thú y thủy sản, dư lượng, kiểm dịch, an toàn thực phẩm và hồ sơ lô hàng.

Thứ tư: Xây dựng hệ thống thông tin thị trường và cảnh báo sớm chuyên biệt cho ngành hàng tôm hùm, bao gồm các thay đổi về quy định nhập khẩu, tình hình cửa khẩu, thuế quan, nhu cầu theo mùa vụ, diễn biến giá và cạnh tranh từ Canada, Hoa Kỳ, Australia cũng như các nguồn cung khác.

Theo VASEP, tôm hùm Việt Nam đã có nền tảng thị trường, lợi thế cạnh tranh và sức bật xuất khẩu. Giai đoạn tới, mục tiêu không chỉ là duy trì lợi thế về vị trí địa lý và tốc độ giao hàng, mà còn từng bước xây dựng thương hiệu "Tôm hùm Việt Nam" gắn với chất lượng ổn định, khả năng truy xuất nguồn gốc và chiến lược phát triển bền vững, tạo nền tảng để hiện thực hóa mục tiêu trở thành ngành hàng xuất khẩu tỷ USD.