TP.HCM: Biến tài sản dôi dư thành nguồn lực phát triển khi xử lý nhà, đất công sau sáp nhập

Việc sắp xếp đơn vị hành chính theo mô hình chính quyền hai cấp không chỉ hướng đến tinh gọn bộ máy mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết về quản lý, sử dụng hiệu quả tài sản công sau sáp nhập. Theo báo cáo của Sở Tài chính TP.HCM, thành phố đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm rà soát, thu hồi và bố trí lại hàng trăm cơ sở nhà, đất công không còn nhu cầu sử dụng, qua đó tối ưu hóa nguồn lực phục vụ phát triển.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là xử lý các trụ sở, nhà đất công dôi dư phát sinh sau quá trình sắp xếp. Theo thống kê, TP.HCM đã bàn giao 151 cơ sở nhà, đất cho Trung tâm Quản lý nhà và Giám định xây dựng quản lý; đồng thời chuyển 13 khu đất về Trung tâm Phát triển quỹ đất để tiếp tục khai thác theo quy định. Bên cạnh đó, thành phố cũng tiếp nhận 95 cơ sở nhà, đất dôi dư từ các bộ, ngành Trung ương chuyển giao, trong đó đã xây dựng phương án xử lý đối với 67 địa chỉ.

Theo Sở Tài chính, nguyên tắc xuyên suốt trong quá trình sắp xếp là tận dụng tối đa cơ sở vật chất hiện có, đồng thời ưu tiên phục vụ lợi ích cộng đồng. Thay vì để các trụ sở bỏ trống hoặc xuống cấp, nhiều cơ sở sẽ được chuyển đổi công năng thành trường học, trạm y tế, cơ sở văn hóa hoặc các công trình công cộng khác. Đây được xem là giải pháp vừa đáp ứng nhu cầu an sinh xã hội, vừa nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản nhà nước.

Thực tế, một số trụ sở cũ của UBND Quận 12 và UBND quận Tân Phú đã được chấp thuận chuyển đổi thành trường học, góp phần giải quyết nhu cầu về cơ sở giáo dục tại địa phương. Đối với những tài sản không phù hợp phục vụ mục tiêu an sinh, thành phố sẽ giao cho các đơn vị có chức năng quản lý, khai thác nhằm tạo nguồn thu cho ngân sách.

Tuy nhiên, quá trình xử lý tài sản công sau sáp nhập vẫn còn nhiều thách thức. Khó khăn lớn nhất đến từ hệ thống hồ sơ pháp lý của nhiều cơ sở nhà, đất có nguồn gốc lịch sử phức tạp, chưa hoàn thiện hoặc phát sinh tranh chấp, lấn chiếm. Không ít trường hợp dù đã có quyết định thu hồi nhưng vẫn chưa thể bàn giao trên thực tế do vướng mắc về ranh giới sử dụng đất hoặc nhu cầu sử dụng của đơn vị cũ.

Ngoài ra, việc bố trí trụ sở cho các xã, phường mới sau sáp nhập cũng tạo áp lực không nhỏ. Khi tiếp nhận thêm chức năng, nhiệm vụ và nhân sự từ cấp huyện, nhiều địa phương gặp khó trong việc đáp ứng tiêu chuẩn, định mức diện tích làm việc. Bên cạnh đó, việc chuyển đổi công năng sang lĩnh vực giáo dục hoặc y tế cũng phải bảo đảm phù hợp với quy hoạch, đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn chuyên ngành về cơ sở vật chất.

Để tháo gỡ những "điểm nghẽn" này, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP ngày 24/6/2026, tạo cơ chế đặc thù nhằm đơn giản hóa thủ tục, tăng cường phân cấp và trao thêm thẩm quyền cho địa phương trong xử lý tài sản công dôi dư. Song song đó, Bộ Tài chính cũng có các hướng dẫn nhằm rút ngắn quy trình, đẩy nhanh tiến độ xử lý, tránh để tài sản công bị bỏ hoang hoặc xuống cấp.

Theo lộ trình được Sở Tài chính TP.HCM đề ra, trước ngày 30/6/2026, thành phố sẽ hoàn tất việc trình phương án xử lý toàn bộ các cơ sở nhà, đất dôi dư lên UBND TP.HCM. Đến trước ngày 31/12/2026, toàn bộ hồ sơ pháp lý liên quan sẽ được hoàn thiện để tạo cơ sở đưa các tài sản này vào khai thác hiệu quả.

Việc xử lý tài sản công sau sắp xếp đơn vị hành chính không chỉ là bài toán quản lý nhà nước mà còn là cơ hội để tái cơ cấu nguồn lực phục vụ phát triển bền vững. Khi các trụ sở dôi dư được chuyển đổi thành trường học, bệnh viện, thiết chế văn hóa hoặc được khai thác đúng mục đích, giá trị của tài sản công sẽ được phát huy, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ công, tăng nguồn thu ngân sách và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Trong bối cảnh TP.HCM đang xây dựng mô hình chính quyền tinh gọn, hiện đại và hiệu quả, việc đẩy nhanh tiến độ xử lý nhà, đất công sau sáp nhập được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng quan trọng để khai thác tối đa nguồn lực công, đồng thời hạn chế lãng phí, đưa tài sản nhà nước thực sự phục vụ người dân và sự phát triển lâu dài của thành phố.