TP.HCM: Tăng tốc chuyển đổi số, lấy dữ liệu dân cư làm nền tảng phát triển đô thị thông minh

Theo kế hoạch triển khai năm 2026 của Ban Chỉ đạo 57 TP.HCM, thành phố đang thực hiện chiến dịch quy mô lớn nhằm làm sạch và chuẩn hóa dữ liệu. Đây được xem là bước đi quan trọng để hình thành hệ thống dữ liệu đồng bộ, tạo nền tảng cho việc kết nối, chia sẻ và khai thác thông tin giữa các cơ quan quản lý nhà nước. Trong đó, việc xây dựng Kho dữ liệu dùng chung được xác định là nền tảng cốt lõi cho chương trình chuyển đổi số và phát triển các ứng dụng đô thị thông minh.

Để bảo đảm tiến độ và hiệu quả triển khai, các đơn vị liên quan được yêu cầu cụ thể hóa nhiệm vụ theo lộ trình chi tiết và thực hiện cơ chế báo cáo kết quả hằng tuần cho Ban Chỉ đạo. Trung tâm Chuyển đổi số TP.HCM cũng đang phối hợp chặt chẽ với Công an thành phố và các sở, ngành để rà soát, chuẩn hóa và làm sạch các nhóm dữ liệu lớn như dữ liệu hôn nhân và hộ tịch do Sở Tư pháp quản lý, dữ liệu đất đai thuộc Sở Tài nguyên và Môi trường, cùng các dữ liệu về địa điểm và hạ tầng đô thị. 

Song song đó, thành phố đang triển khai số hóa và thống nhất quản lý hệ thống số nhà trên toàn địa bàn, bao gồm cả các căn hộ chung cư, trung tâm thương mại và các khu phức hợp.

Trên nền tảng dữ liệu được chuẩn hóa, TP.HCM đang từng bước khai thác dữ liệu dân cư và hệ thống định danh điện tử để giải quyết nhiều bài toán thực tiễn trong quản lý đô thị và phục vụ đời sống người dân. Trong lĩnh vực giáo dục, thành phố đang xây dựng hệ thống phân tích dữ liệu dựa trên các yếu tố như dân cư, biến động nhập cư và quy hoạch đô thị nhằm đánh giá hiện trạng trường lớp, từ đó giúp lãnh đạo thành phố có cơ sở khoa học để quyết định đầu tư xây dựng trường học phù hợp với nhu cầu thực tế tại từng phường, xã trong giai đoạn 3-5 năm tới.

Đáng chú ý, từ năm học 2026-2027, việc tuyển sinh đầu cấp dự kiến sẽ được thực hiện hoàn toàn trực tuyến trên cơ sở dữ liệu của ngành giáo dục kết hợp với dữ liệu dân cư. Điểm mới là thành phố sẽ thống nhất sử dụng thông tin nơi ở hiện tại trên ứng dụng định danh điện tử VNeID, bao gồm cả thường trú và tạm trú, để thực hiện phân tuyến tuyển sinh. Cách làm này được kỳ vọng sẽ giúp bảo đảm mọi trẻ em, kể cả con em công nhân và người lao động nhập cư, đều có cơ hội học tập tại trường gần nơi sinh sống nhất.

Trong lĩnh vực cải cách hành chính, TP.HCM đang tập trung khai thác dữ liệu liên thông giữa các ngành như Tư pháp, Tài chính, Y tế và Tài nguyên - Môi trường nhằm cắt giảm thủ tục và giấy tờ không cần thiết. Khi hệ thống dữ liệu được kết nối đồng bộ, người dân thực hiện dịch vụ công trực tuyến sẽ không còn phải cung cấp bản sao nhiều loại giấy tờ như đăng ký kinh doanh, hồ sơ hộ tịch hay các giấy tờ liên quan khác, bởi các thông tin này đã được xác thực trực tiếp trên hệ thống dữ liệu chung.

Bên cạnh đó, dữ liệu dân cư và dữ liệu hạ tầng đang được tích hợp và định danh trên nền bản đồ số để phục vụ công tác quản lý đô thị. Hệ thống này cho phép các cơ quan chức năng theo dõi và quản lý các điểm nguy cơ ùn tắc giao thông, tai nạn giao thông, các cảng bến thủy nội địa, trụ đèn tín hiệu cũng như nhiều hạ tầng kỹ thuật khác. Việc số hóa dữ liệu trên bản đồ còn giúp nâng cao hiệu quả công tác đảm bảo an ninh trật tự, hỗ trợ hoạt động cứu hộ, cứu nạn và điều phối lực lượng khi xảy ra các tình huống khẩn cấp.

Mặc dù đạt được nhiều kết quả tích cực, việc tiếp cận và sử dụng các dịch vụ công trực tuyến của người dân vẫn còn gặp không ít khó khăn. Theo thống kê từ tổng đài 1022 của thành phố, khoảng 30% phản ánh của người dân liên quan đến vướng mắc trong quá trình thực hiện các thủ tục hành chính trực tuyến. Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc một bộ phận người dân, đặc biệt là người cao tuổi hoặc những nhóm yếu thế, còn hạn chế về kỹ năng sử dụng công nghệ.

Để khắc phục tình trạng này, TP.HCM đang triển khai phong trào "Bình dân học vụ số" với mục tiêu phổ cập kỹ năng số cho mọi người dân. Khác với các hình thức tuyên truyền truyền thống, chương trình được tổ chức theo phương thức hướng dẫn trực tiếp tại cơ sở. Các cán bộ chuyên trách phối hợp với chính quyền phường, xã đến tận địa bàn để hỗ trợ và hướng dẫn người dân từng bước thao tác trên thiết bị số.

Nội dung đào tạo tập trung vào các kỹ năng thiết thực như cài đặt và sử dụng ứng dụng định danh điện tử VNeID, sử dụng ứng dụng công dân số của TP.HCM, thực hiện các dịch vụ công trực tuyến cũng như các kỹ năng thanh toán điện tử an toàn. Thành phố cũng tổ chức các lớp đào tạo dành riêng cho người cao tuổi, thường được gọi là "Công dân số bạc", giúp họ làm quen với điện thoại thông minh và cập nhật các công nghệ mới.

Theo định hướng của TP.HCM, chuyển đổi số chỉ có thể thành công khi ba yếu tố được phát triển đồng bộ gồm hạ tầng số, đội ngũ công chức số và công dân số. Trong đó, hạ tầng số bao gồm hệ thống dữ liệu và nền tảng công nghệ; đội ngũ công chức cần được đào tạo để thích ứng với môi trường làm việc số; và người dân phải được trang bị kỹ năng để chủ động sử dụng các dịch vụ số.

Việc khai thác hiệu quả cơ sở dữ liệu dân cư và hệ thống định danh điện tử đang được xem là chìa khóa để TP.HCM thúc đẩy phát triển xã hội số, xây dựng chính quyền số và từng bước hình thành đô thị thông minh lấy người dân làm trung tâm.