TP.HCM thúc đẩy hệ sinh thái điện ảnh gắn với văn hóa và du lịch

Tại buổi tọa đàm, các nhà quản lý, chuyên gia, nhà nghiên cứu và những người làm nghề cùng thảo luận về con đường kết nối điện ảnh với di sản, du lịch và công nghiệp văn hóa. Cùng ngày, hơn 500 sinh viên đến từ nhiều trường đại học trên địa bàn TP.HCM đã có buổi giao lưu với đoàn phim Hộ Linh Tráng Sĩ, qua đó tiếp cận lịch sử và văn hóa Việt Nam bằng ngôn ngữ điện ảnh đương đại.

Chuỗi hoạt động do Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM phối hợp cùng Văn phòng UNESCO tại Việt Nam, Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam (VFDA) và Công ty BHD tổ chức, tiếp nối định hướng đưa những giá trị lịch sử, văn hóa và di sản đến gần công chúng thông qua nghệ thuật đương đại.

Khi lịch sử và sáng tạo gặp nhau trên màn ảnh

Tọa đàm "Phát triển Công nghiệp Văn hóa và Điện ảnh gắn với Du lịch và Bảo tồn Di sản - Cơ hội phát triển của TP. Hồ Chí Minh, Thành phố sáng tạo Điện ảnh của UNESCO" bắt đầu từ những vấn đề thực tế mà ê-kíp Hộ Linh Tráng Sĩ gặp phải trong quá trình đưa một giai đoạn lịch sử cách ngày nay hơn một nghìn năm lên màn ảnh.

Bà Ngô Thị Bích Hạnh - Phó Chủ tịch VFDA, Phó Chủ tịch BHD cho rằng làm phim về lịch sử và di sản chưa bao giờ là con đường dễ dàng. Với Hộ Linh Tráng Sĩ - Bí Ẩn Mộ Vua Đinh, đây không chỉ là một bộ phim mà còn là hành trình của hàng trăm con người dành thời gian, công sức để tìm lại hình hài của tổ tiên và nước Việt thế kỷ X.

Ở phiên thảo luận đầu tiên, câu chuyện được mở rộng từ việc phục dựng một bộ trang phục, hoa văn hay không gian lịch sử đến cách những nguồn tư liệu còn lại có thể gặp gỡ tư duy sáng tạo của điện ảnh.

Nhà nghiên cứu lịch sử - họa sĩ Phan Thanh Nam cho biết Việt Nam chủ yếu còn lại các ghi chép sử liệu, trong khi nguồn hình ảnh minh họa cho nhiều giai đoạn lịch sử rất hạn chế. Dù những năm gần đây bảo tàng số và khả năng tiếp cận dữ liệu phát triển, những khoảng trống tư liệu vẫn đặt ra bài toán lớn cho các nhà làm phim. Với Hộ Linh Tráng Sĩ, ê-kíp đã dựa trên một số hiện vật khảo cổ từ Ninh Bình, đồng thời tham khảo thêm những họa tiết, hoa văn của các thời kỳ trước và sau để bổ sung vào những phần còn thiếu của tư liệu.

Từ góc nhìn của một họa sĩ gốc Việt, nhà nghiên cứu lịch sử - họa sĩ Kaovjets Ngujens chia sẻ sự quan tâm đến những đường nét, hoa văn đặc trưng của văn hóa Việt và quá trình cùng cộng đồng họa sĩ nghiên cứu, tái hiện những hình ảnh, đường nét văn hóa độc đáo của dân tộc.

Trong khi đó, NTK Mai Lâm cho biết để một hình ảnh từ nghiên cứu xuất hiện trên màn ảnh là cả quá trình trao đổi và thử nghiệm. Đội ngũ sáng tạo phải tìm điểm cân bằng giữa chất liệu lịch sử và ngôn ngữ thẩm mỹ của bộ phim, đưa nghệ thuật vào tác phẩm nhưng không bước qua văn hóa của thời kỳ lịch sử được tái hiện.

Sự khác biệt trong cách tiếp cận giữa người nghiên cứu và người sáng tạo cũng tạo nên những cuộc tranh luận cần thiết. Nếu nhà thiết kế hướng đến cái đẹp và tính duy mỹ thì cố vấn lịch sử phải bám sát dữ liệu. Theo nhà nghiên cứu Phan Thanh Nam, chính quá trình trao đổi ấy giúp hai phía tìm được kết quả thuyết phục hơn đối với người xem.

Với diễn viên Đỗ Thị Hải Yến, việc hóa thân thành Hoàng hậu họ Dương không chỉ là tái hiện một nhân vật trong sử sách mà còn là tìm kiếm con người phía sau biểu tượng lịch sử. Nữ diễn viên mong muốn khán giả nhìn thấy phía sau một người phụ nữ được lưu danh còn là một người phụ nữ Việt Nam giàu cảm xúc, trải qua nhiều biến động của lịch sử.

Điều cô kỳ vọng sau bộ phim cũng không đơn thuần là khán giả ghi nhớ những gì tác phẩm kể lại, mà là sự tò mò được đánh thức để mỗi người tiếp tục tìm hiểu lịch sử Việt Nam và những gì cha ông đã đi qua.

Từ một bộ phim đến hệ sinh thái điện ảnh - văn hóa

Nếu phiên thảo luận đầu tiên tập trung vào mối quan hệ giữa sử liệu và sáng tạo, phiên thứ hai mở rộng câu chuyện đến những điều kiện cần thiết để xây dựng hệ sinh thái điện ảnh - văn hóa phát triển lâu dài tại TP.HCM.

Phiên thảo luận có sự tham gia của NSND Thanh Thúy - Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM, bà Phạm Thị Thanh Hường - Trưởng Ban Văn hóa, Văn phòng UNESCO tại Việt Nam, NTK Sĩ Hoàng và TS. Nguyễn Thị Hậu - Tổng Thư ký Hội Khoa học Lịch sử TP.HCM, đồng thời là người điều phối chương trình.

Từ góc độ mỹ thuật và thiết kế, NTK Sĩ Hoàng đánh giá Hộ Linh Tráng Sĩ đã tạo được cảm giác thuyết phục về hình ảnh người Việt trên màn ảnh. Ông cho rằng giá trị của một bộ phim không chỉ nằm ở những con số phòng vé mà còn ở những giá trị tinh thần tác phẩm mang lại.

Ông đồng thời bày tỏ mong muốn những bộ phim lịch sử có thêm cơ hội tiếp cận môi trường học đường, để thế hệ trẻ có thể cảm nhận cái đẹp của lịch sử và văn hóa Việt Nam thông qua điện ảnh.

Định hướng đưa văn hóa nghệ thuật đến gần người trẻ cũng được NSND Thanh Thúy nhấn mạnh. Theo bà, việc phát triển một Thành phố điện ảnh không chỉ nằm ở những dự án lớn mà cần bắt đầu từ cách công chúng tiếp cận nghệ thuật. Đưa văn hóa, nghệ thuật vào học đường sẽ giúp các thế hệ trẻ từng bước làm quen với ngôn ngữ điện ảnh, từ quy mô nhỏ đến quá trình hình thành một bộ phim.

Bên cạnh phát triển nguồn khán giả, Thành phố cũng cần tạo điều kiện để các nhà làm phim tiếp cận thuận lợi hơn với nguồn tài nguyên văn hóa. Một trong những hướng được quan tâm là tháo gỡ điểm nghẽn về thủ tục hành chính, thúc đẩy cơ chế liên thông giữa các cơ quan, ban ngành để hỗ trợ đoàn phim tiếp cận nguồn lực địa phương.

Theo NSND Thanh Thúy, điện ảnh cũng không nên được nhìn nhận như một ngành đứng riêng lẻ. Sự kết hợp giữa văn hóa và du lịch có thể giúp TP.HCM khai thác tốt hơn nguồn tài nguyên hiện có, hình thành những sản phẩm văn hóa - du lịch hấp dẫn đối với người dân và du khách quốc tế.

Ở góc độ UNESCO, bà Phạm Thị Thanh Hường nhận định Việt Nam có nguồn tài nguyên phong phú cho văn hóa điện ảnh từ chính lịch sử và văn hóa. TP.HCM có nhiều nguồn lực và tiềm năng để phát triển văn hóa điện ảnh.

Việc tham gia mạng lưới các thành phố điện ảnh cũng mở ra khả năng kết nối TP.HCM với các nhóm sáng tạo, công nghệ và nguồn lực quốc tế. Theo bà, nếu những nguồn lực này được tương tác và kết hợp hiệu quả, Thành phố có thể tạo ra thêm nhiều sản phẩm văn hóa chất lượng và từng bước hình thành những giá trị có khả năng trở thành di sản của chính đô thị trong tương lai.

Đại diện UNESCO cũng nhấn mạnh vai trò của lý luận và phê bình điện ảnh trong việc hình thành một môi trường văn hóa lành mạnh, đồng thời cho rằng cần nuôi dưỡng thế hệ khán giả có khả năng tiếp cận tác phẩm bằng nhiều góc nhìn, chấp nhận sự khác biệt, những nhân tố mới và tính đa dạng văn hóa.

Trong khi đó, TS. Nguyễn Thị Hậu mở rộng câu chuyện về những "phim trường tự nhiên". Theo bà, thay vì luôn bắt đầu bằng việc dựng nên một không gian mới, chính cảnh quan, kiến trúc, đời sống và ký ức của địa phương có thể trở thành chất liệu cho điện ảnh, từ đó tạo ra những sản phẩm sát thực và mang bản sắc riêng.

Hơn 500 sinh viên khám phá hành trình phía sau Hộ Linh Tráng Sĩ

Sau phần tọa đàm chuyên môn, chương trình tiếp tục với phiên giới thiệu series phim tài liệu và giao lưu "Dấu ấn vàng son - Những mảnh ghép văn hóa Việt Nam - Thế kỷ X" cùng dự án phim Hộ Linh Tráng Sĩ - Bí ẩn mộ vua Đinh.

Sự kiện thu hút hơn 500 giảng viên và sinh viên đến từ nhiều trường đại học trên địa bàn TP.HCM như Đại học Hoa Sen, Đại học Mỹ thuật TP.HCM, Đại học Văn Lang, Đại học Sân khấu - Điện ảnh TP.HCM, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, HUFLIT…

Thông qua các trích đoạn của series phim tài liệu Dấu ấn vàng son, khán giả được tiếp cận những chủ đề văn hóa thời Đinh như đồng tiền đầu tiên, tục xăm hình, tục cướp phết, nghi thức tang lễ và đêm hội trăng rằm.

Các diễn giả cũng chia sẻ về vai trò của điện ảnh trong việc đưa di sản đến gần thế hệ trẻ, đồng thời hé lộ quá trình nghiên cứu, sáng tạo phục trang, ngai vàng và yến tiệc cung đình. Đại diện UNESCO đánh giá cao nỗ lực đưa lịch sử và di sản vào điện ảnh bằng những câu chuyện và hình ảnh có sức truyền cảm hứng.

Chương trình tiếp tục đưa khán giả đến với bối cảnh Ninh Bình và lịch sử thế kỷ X thông qua thước phim tài liệu về cảnh sắc thiên nhiên của quần thể di sản Ninh Bình. Các diễn giả cùng chia sẻ về quá trình làm phim, trong đó có nhà nghiên cứu lịch sử - họa sĩ Phan Thanh Nam và hai diễn viên Hứa Vĩ Văn, Danis Nguyễn.

Đối với ê-kíp, Ninh Bình không chỉ là một bối cảnh quay mà còn là một miền ký ức, nơi di sản gắn với những dòng chảy văn hóa và ký ức được người dân gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Khán giả cũng được nhìn lại hành trình 83 ngày trên trường quay và quá trình sản xuất phục trang, trang sức thủ công thế kỷ X. Đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình cho biết giữa cố vấn lịch sử và đội ngũ phục trang luôn phải có sự trao đổi chặt chẽ để vừa bảo đảm tính lịch sử, vừa phù hợp với động tác của diễn viên, bối cảnh và điều kiện thời tiết.

Phần giao lưu trực tiếp với dàn diễn viên Đăng Trần, Hứa Vĩ Văn, Danis Nguyễn, Diệp Quang Bình, Khương Hưng, Đỗ Thị Hải Yến, Trần Quang Lộc… tiếp tục tạo không khí sôi nổi tại Nhà hát Thành phố. Những câu hỏi xoay quanh sự cân bằng giữa di sản và hư cấu nghệ thuật, góc nhìn lịch sử của Gen Z và trải nghiệm làm phim thực tế được đoàn phim trực tiếp giải đáp.

Qua đó, chương trình không chỉ giới thiệu một dự án điện ảnh mà còn mở ra cuộc đối thoại gần gũi về cách thế hệ trẻ tiếp nhận lịch sử thông qua điện ảnh. Việc được xem, nghe, đặt câu hỏi và tương tác với những người trực tiếp tạo nên tác phẩm giúp lịch sử trở thành nguồn chất liệu sống động để tiếp tục khám phá, diễn giải và sáng tạo.

Để di sản tiếp tục được kể bằng ngôn ngữ hôm nay

Tọa đàm và chương trình giao lưu ngày 09/9 là những hoạt động trọng tâm trong chuỗi "Dấu Ấn Vàng Son - Những Mảnh Ghép Văn hóa Việt Nam - Thế kỷ X", được tổ chức tại TP.HCM từ ngày 05 đến 10/9/2026.

Trước đó, triển lãm tại Công viên Chi Lăng đã đưa hình ảnh, tư liệu và những yếu tố mỹ thuật phỏng dựng thời Đinh ra khỏi không gian lưu trữ để tiếp cận trực tiếp với người dân và du khách giữa trung tâm Thành phố.

Từ triển lãm ngoài trời đến tọa đàm chuyên môn, từ dự án điện ảnh đến cuộc đối thoại với hàng trăm sinh viên, chuỗi hoạt động đặt ra một vấn đề lớn hơn: làm thế nào để những di sản được lưu giữ qua hàng trăm, hàng nghìn năm tiếp tục sống trong cảm nhận của các thế hệ mới.

Điện ảnh không thay thế sử học, bảo tàng hay các công trình nghiên cứu. Nhưng bằng hình ảnh, cảm xúc và khả năng khơi gợi sự tò mò, điện ảnh có thể trở thành một cánh cửa đưa công chúng đến gần hơn với lịch sử.

Khi cánh cửa ấy được kết nối với giáo dục, du lịch, nghiên cứu, chính sách văn hóa và nguồn lực sáng tạo trẻ, di sản không chỉ được gìn giữ như những giá trị thuộc về quá khứ mà còn có cơ hội tiếp tục được kể, được cảm nhận và được sáng tạo bằng ngôn ngữ của hôm nay.