TP.HCM: Tìm cơ chế hợp tác cùng phát triển với kiều bào từ kiều hối đến chất xám

Tại các phiên thảo luận, nhiều đại biểu khẳng định vai trò đặc biệt của kiều bào không chỉ ở nguồn vốn mà còn ở tri thức, kinh nghiệm quản trị và mạng lưới kết nối toàn cầu. Trên cơ sở đó, các đề xuất tập trung vào việc hình thành quỹ đầu tư mạo hiểm minh bạch, cơ chế thu hút và giữ chân nhân tài, cùng với việc xây dựng sàn giao dịch hàng hóa nông sản nhằm khai thác hiệu quả dòng vốn và chất xám từ nước ngoài, nhất là trong lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao và hạ tầng số.

Nội dung tọa đàm được cấu trúc xoay quanh ba trụ cột chính. Trước hết là vai trò của C4IR trong tư vấn chính sách, kết nối mạng lưới chuyên gia quốc tế và đồng hành cùng thành phố trong các chiến lược đổi mới sáng tạo. Tiếp theo, đại diện các sở ngành và ngân hàng như HDBank, Nam A Bank giới thiệu các hạ tầng tài chính mới, bao gồm chứng chỉ tiền gửi xanh và các đề án thu hút kiều hối theo hướng ưu tiên sản xuất - kinh doanh thay vì tiêu dùng. Phần cuối, các tập đoàn lớn như Viettel, TTC chia sẻ nhu cầu thực tiễn về giải quyết các bài toán công nghệ phức tạp và phát triển nông nghiệp công nghệ cao, qua đó mở ra dư địa hợp tác cụ thể với đội ngũ chuyên gia kiều bào.

Bên cạnh những cơ hội, các chuyên gia và doanh nhân Việt kiều cũng thẳng thắn chỉ ra nhiều rào cản hiện hữu như khung pháp lý chưa đồng bộ, thủ tục hành chính còn phức tạp và sự thiếu hụt các môi trường sáng tạo đủ tự do để nuôi dưỡng các ý tưởng đột phá. Thực tế cho thấy, dù lượng kiều hối chuyển về Việt Nam hằng năm rất lớn, chỉ khoảng 8,4% được đầu tư vào sản xuất - kinh doanh, phần còn lại chủ yếu phục vụ tiêu dùng và đầu tư tài chính. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về một cách tiếp cận toàn diện hơn, biến dòng kiều hối thành động lực phát triển công nghệ và kinh tế bền vững.

Một điểm nhấn đáng chú ý của chuỗi hoạt động là các buổi gặp gỡ, tham quan thực tế tại những tổ chức phức hợp - nơi kết hợp không gian làm việc, nghiên cứu với các tiện ích sinh hoạt và nghỉ dưỡng. Tại đây, các cuộc trao đổi chuyên môn về tài chính số, kỹ thuật y sinh hay nông nghiệp công nghệ cao diễn ra song song với những câu chuyện đời sống, hành trình học tập và kinh nghiệm làm việc đa quốc gia. Môi trường kết nối này được đánh giá là chuyên nghiệp nhưng gần gũi, góp phần tạo nền tảng niềm tin cho các dự án hợp tác dài hạn.

Đặc biệt, vấn đề chính sách hỗ trợ gia đình chuyên gia kiều bào được thảo luận sâu, phản ánh mối quan tâm thực tế khi thu hút nhân tài hồi hương. Nhiều ý kiến cho rằng, bên cạnh mức lương cho bản thân chuyên gia, cần có cơ chế đảm bảo thu nhập và chi phí sinh hoạt cho cả gia đình nhằm giảm áp lực tài chính khi chuyển từ nước ngoài về Việt Nam. Các đề xuất cũng bao gồm ưu đãi về nhà ở, cũng như việc ghi nhận và vinh danh đóng góp của chuyên gia như một yếu tố tinh thần quan trọng.

Hiện nay, TP.HCM đã có một số chính sách gián tiếp hỗ trợ gia đình thông qua việc ưu đãi mạnh cho chuyên gia, như mức lương có thể lên đến 100 triệu đồng/tháng theo các nghị quyết đặc thù (trong đó có Nghị quyết 98) và miễn thuế thu nhập cá nhân. Tuy nhiên, các rào cản về thủ tục cư trú, thời hạn visa, cũng như những lo ngại liên quan đến môi trường làm việc và cơ chế vận hành tại các đơn vị công lập vẫn là thách thức đối với quyết định định cư lâu dài của nhiều gia đình chuyên gia.

Trong định hướng tương lai, TP.HCM đang xây dựng và hoàn thiện Đề án thu hút chuyên gia, trọng dụng nhân tài, dự kiến trình thông qua trong thời gian tới, với mục tiêu tạo ra khung chính sách cởi mở, cụ thể và phù hợp hơn với thực tiễn. Thành phố cũng khẳng định sẽ tiếp tục lấy ý kiến từ cộng đồng kiều bào để hoàn thiện thể chế, hướng tới môi trường sáng tạo minh bạch, thông thoáng và mang tính đồng hành.

Có thể thấy, chuỗi hội nghị và tọa đàm cho thấy nỗ lực rõ nét của chính quyền TP.HCM trong việc tìm kiếm tiếng nói chung giữa nhà nước, nhà khoa học và nhà đầu tư. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu về nhân lực chất lượng cao, nguồn lực kiều bào được xác định không chỉ là nguồn bổ sung, mà là đòn bẩy chiến lược để TP.HCM bứt phá, vươn lên trở thành trung tâm công nghệ và đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực trong giai đoạn tới.