Trung Quốc trở thành thị trường nhập khẩu tôm hùm lớn nhất của Việt Nam

Việt Nam cũng lần đầu tiên vượt Canada, trở thành nguồn cung tôm hùm lớn nhất cho Trung Quốc. Đằng sau những con số kỷ lục này là sự cộng hưởng của nhiều yếu tố: Nhu cầu tiêu dùng cao cấp gia tăng, chính sách thương mại - kiểm dịch thuận lợi hơn, nguồn cung trong nước mở rộng và những thay đổi trong cục diện cạnh tranh quốc tế.

Theo Hiệp hội chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), sự dịch chuyển trong xu hướng tiêu dùng của người dân Trung Quốc là lực đẩy quan trọng. Tầng lớp trung lưu và giàu có ngày càng ưa chuộng các sản phẩm thủy sản chất lượng cao, an toàn, có truy xuất nguồn gốc rõ ràng và sẵn sàng chi trả cho trải nghiệm ẩm thực đặc biệt. Thay vì các sản phẩm đông lạnh giá rẻ, người tiêu dùng chuyển sang phân khúc cao cấp như tôm hùm sống, tươi và các sản phẩm phục vụ nhà hàng, khách sạn.

Tôm hùm xanh Việt Nam, đặc biệt cỡ 150–300 gram/con, được thị trường ưa chuộng. Kích cỡ này phù hợp với mô hình buffet hải sản đang thịnh hành tại Trung Quốc, đồng thời đáp ứng nhu cầu thưởng thức tại các nhà hàng cao cấp.

Ngoài ra, yếu tố văn hóa cũng đóng vai trò đáng kể. Vào dịp Tết Nguyên đán và mùa lễ hội cuối năm, nhu cầu tôm hùm tăng đột biến. Màu sắc đỏ tươi, hình thức bắt mắt khiến tôm hùm trở thành món ăn mang ý nghĩa may mắn trong các bữa tiệc đoàn viên.

Sau khi Trung Quốc mở cửa trở lại hậu COVID-19, thu nhập người dân cải thiện và chính phủ triển khai các chính sách thúc đẩy tiêu dùng nội địa, nhu cầu đối với thực phẩm cao cấp như tôm hùm càng tăng. Trong năm 2025, thương mại điện tử và chuỗi bán lẻ hiện đại tại Trung Quốc phát triển mạnh, giúp tôm hùm nhập khẩu tiếp cận rộng rãi người tiêu dùng hơn. Nhờ thị trường tỷ dân sẵn sàng “mở hầu bao”, tổng lượng tôm hùm Trung Quốc nhập khẩu 3 quý đầu 2025 đạt gần 49.900 tấn, tăng 13% so với cùng kỳ. Nhu cầu tăng mạnh này tạo cơ hội lớn cho các nhà cung ứng như Việt Nam.

Phó Tổng thư ký VASEP cho rằng xuất khẩu tôm hùm sang quốc gia tỷ dân này bùng nổ còn nhờ quan hệ thương mại Việt -Trung trong lĩnh vực nông thủy sản có nhiều bước tiến tích cực.

Không chỉ vậy, các sản phẩm thủy sản chủ lực của Việt Nam như tôm hùm, tôm sú, cá tra... đều được phía Trung Quốc miễn thuế nhập khẩu theo các hiệp định thương mại tự do (ACFTA, RCEP). Nhờ lợi thế này, tôm hùm Việt Nam có giá bán cạnh tranh hơn hẳn so với tôm hùm từ Mỹ, Canada (đang chịu thuế nhập khẩu lần lượt khoảng 17% và 32%).

Hơn nữa, Việt Nam còn có lợi thế về vị trí địa lý gần, giúp rút ngắn thời gian vận chuyển tôm hùm sống sang Trung Quốc, giảm hao hụt và chi phí logistics. Nước ta cũng thích ứng nhanh với các vấn đề liên quan đến kiểm dịch và quy định nhập khẩu tôm hùm của phía Trung Quốc.

Điểm đáng chú ý, để đáp ứng nhu cầu khổng lồ từ Trung Quốc, các doanh nghiệp đang có nguồn cung tôm hùm xanh dồi dào - đây là lợi thế giúp nhanh chóng tăng xuất khẩu khi Trung Quốc “khát hàng”.

Ở góc độ thị trường, Trung Quốc còn muốn đa dạng hóa nguồn cung, giảm phụ thuộc đối tác phương Tây. Thực tế cho thấy, Trung Quốc trong năm 2025 giảm nhập từ Bắc Mỹ, nhưng tăng mua tôm hùm từ Việt Nam và các quốc gia ở ASEAN.

Theo đó, năm vừa qua Việt Nam chính thức vượt qua Canada (22%) để trở thành nhà cung cấp tôm hùm lớn nhất, chiếm 34% tổng giá trị nhập khẩu của Trung Quốc, tăng mạnh so với con số 1,7% năm 2023 và 18% năm 2024.

Với năm 2026, VASEP cho biết tháng 1, xuất khẩu tôm hùm Việt Nam sang Trung Quốc và Hong Kong đạt khoảng 100 triệu USD, tăng 6% so với tháng 1/2025. Con số này cho thấy đà tiêu thụ vẫn đang tốt ngay đầu năm 2026.

Tuy nhiên, từ tháng 3/2026, nếu tôm hùm Canada chính thức được gỡ mức thuế 25%, mặt bằng cạnh tranh tại Trung Quốc có thể thay đổi nhanh. Trong khi tôm hùm Úc khả năng tiếp tục củng cố sự hiện diện sau khi thương mại được khôi phục.

Trong bối cảnh tiêu dùng Trung Quốc có thể phân hóa khi thay đổi chính sách thương mại, doanh nghiệp Việt Nam muốn giữ đà cần đi theo đúng hướng thị trường ổn định chất lượng, chuẩn hóa quy cách, tối ưu logistics hàng sống/tươi và tăng kết nối trực tiếp với các mạng lưới phân phối hiện đại.

Dù về dài hạn, sự trở lại của Úc hay việc Trung Quốc phát triển nuôi tôm hùm nội địa có thể tạo sức ép cạnh tranh mới, nhưng trong năm 2025, tôm hùm Việt Nam đã khẳng định vị thế tại thị trường tỷ dân.