TTCK hứa hẹn sôi động hơn với làn sóng IPO mới

Làn sóng IPO đầu tiên tại Việt Nam hình thành trong giai đoạn 2007-2009, gắn với cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước. Năm 2007, thị trường ghi nhận 63 doanh nghiệp IPO, tổng giá trị khoảng 2,55 tỷ USD. Nguồn cung chủ yếu đến từ cổ phần hóa và thoái vốn nhà nước.

Cơ chế đấu giá công khai tạo nét riêng cho giai đoạn này. Giá khởi điểm rõ, thương hiệu quen thuộc (Vietcombank, ACV, PV Oil...) và lựa chọn đầu tư còn hạn chế giúp nhiều thương vụ hút mạnh nhà đầu tư cá nhân. Đây là giai đoạn dòng tiền cá nhân có thể tạo sức nóng lớn cho một thương vụ IPO.

Ở làn sóng đầu, sức hút đến từ đấu giá công khai, tài sản lớn và sự tham gia rộng của nhà đầu tư cá nhân. Các tổ chức vẫn hiện diện, nhưng họ quan tâm thêm room ngoại, lộ trình bán tiếp, tỷ lệ sở hữu và thanh khoản sau niêm yết. Dòng tiền cá nhân tạo sức nóng ban đầu; tổ chức chỉ giải ngân sâu khi có thể xây vị thế và thoái vốn.

Làn sóng thứ hai là giai đoạn 2017-2018, đánh dấu bước chuyển sang các thương vụ tư nhân quy mô lớn. Ngân hàng, hàng không, bất động sản và bán lẻ bắt đầu tạo ra những đợt chào bán đủ lớn để hút vốn quốc tế.

Thông lệ toàn cầu nghiêng về tổ chức. Fidelity Investments cho biết tỷ lệ phân bổ IPO phổ biến trong lịch sử là khoảng 90% cho tổ chức và 10% cho cá nhân. Tại Ấn Độ, SEBI năm 2025 đề xuất giảm tỷ lệ nhà đầu tư cá nhân trong IPO lớn từ 35% xuống 25%, đồng thời tăng phần nhà đầu tư tổ chức đủ điều kiện từ 50% lên 60%.

Tại Việt Nam, nhà đầu tư cá nhân vẫn tạo sức nóng ban đầu. Tuy nhiên, ở các thương vụ lớn (Vietjet, HDBank, Techcombank, Vinhomes, Vincom Retail...), trọng tâm chuyển sang sổ lệnh tổ chức, quy mô phân bổ và khả năng thoái vốn. Đây là ranh giới giữa một thương vụ được chú ý rộng rãi và một thương vụ đủ điều kiện để quỹ lớn giải ngân sâu.

Làn sóng IPO thứ ba với những làn gió mới đầy tiềm năng góp mặt vào giỏ hàng cũ. Từ năm ngoái đến nay, thị trường IPO Việt Nam bước vào pha mới, nổi bật ở nhóm công ty chứng khoán, bán lẻ tiêu dùng và kỳ vọng nâng hạng. Khác với giai đoạn cổ phần hóa, nhóm phát hành hiện nay gắn nhiều hơn với nhu cầu tăng vốn, mở rộng dịch vụ và cải thiện năng lực cạnh tranh.

Nhóm chứng khoán cho thấy sức cầu cá nhân vẫn lớn nhờ nền tảng giao dịch số, thương hiệu môi giới và kỳ vọng thanh khoản thị trường. Với quỹ lớn, bài toán nằm ở chu kỳ lợi nhuận, dư nợ ký quỹ, năng lực tự doanh, chi phí vốn và khả năng giao dịch sau niêm yết.

Cụ thể, Techcom Securities là thương vụ mở màn đáng chú ý của nhóm chứng khoán. Công ty bán toàn bộ 231,15 triệu cổ phiếu ở mức 46.800 đồng/cổ phiếu, huy động khoảng 10.820 tỷ đồng và đạt định giá khoảng 4 tỷ USD. Tổng lượng đăng ký mua cao gấp 2,5 lần lượng chào bán.

VPBankS chào bán 375 triệu cổ phiếu, tương đương 25% vốn, với giá 33.900 đồng/cổ phiếu để huy động khoảng 12.700 tỷ đồng. 

Trong năm 2026 và tiếp theo, dự kiến có 10-15 doanh nghiệp tư nhân IPO, đóng góp giỏ hàng hóa chất lượng cho thị trường. Trong đó có những ngành mới như truyền thông, F&B kỳ vọng tạo ra làn gió mới, hơn là nhóm truyền thống chứng khoán, bất động sản hay ngân hàng, vốn đã quá cũ.

Thị trường sắp tới sẽ có nhiều vụ IPO lớn đến từ Highlands, DatViet DIC, Golden Gate hay Điện Máy Xanh. Hay nhóm chăm sóc sức khỏe có Long Châu, Hoàn Mỹ, manh nha đâu đó là Tâm Anh… Gần đây, F88 được giới chuyên môn đánh giá cao nhờ định vị sản phẩm riêng trên thị trường. 

Nhưng đáng chú nhất là việc C.P. Vietnam rục rịch lên sàn. Đây sẽ là một dấu mốc quan trọng, vì là doanh nghiệp FDI đầu tiên của Việt Nam niêm yết, mở cánh cửa đầu tiên cho nhiều doanh nghiệp FDI niêm yết tại thị trường Việt Nam giai đoạn tiếp theo.

Theo dự báo, tổng giá trị các thương vụ IPO tại Việt Nam có thể đạt khoảng 47,5 tỷ USD trong 3 năm tới.

Việc nhiều doanh nghiệp đồng loạt lên kế hoạch niêm yết được cho là "thời điểm vàng" để huy động vốn, đặc biệt là các nguồn vốn quy mô lớn, khi thị trường chứng khoán Việt Nam đang đứng trước cơ hội được FTSE Russell nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi.

Việc nâng hạng này được kỳ vọng sẽ mở ra cơ hội lớn cho doanh nghiệp trong huy động vốn, đặc biệt từ các định chế tài chính quốc tế và các quỹ đầu tư quy mô lớn.