Từ 15/9, nhiều thủ tục phân loại hàng hóa xuất nhập khẩu được đơn giản hóa

Thông tư số 85/2026/TT-BTC quy định về phân loại hàng hóa, phân tích để phân loại hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu có hiệu lực từ ngày 15/9/2026, thay thế Thông tư số 14/2015/TT-BTC và Thông tư số 17/2021/TT-BTC. Nhiều quy định mới được sửa đổi theo hướng đơn giản hóa thủ tục, giảm hồ sơ giấy, đẩy mạnh chuyển đổi số và rút ngắn thời gian xử lý, tạo thuận lợi hơn cho người khai hải quan và doanh nghiệp.

Phân loại hàng hóa là khâu quan trọng trong hoạt động hải quan, làm căn cứ xác định mã số hàng hóa và áp dụng các chính sách quản lý đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu. Trong bối cảnh xuất hiện ngày càng nhiều mặt hàng mới có tính chất kỹ thuật phức tạp, Bộ Tài chính cho biết việc ban hành Thông tư mới nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý, tháo gỡ những vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện các quy định trước đây, đồng thời đáp ứng yêu cầu cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

Thông tư quy định về phân loại hàng hóa, phân tích để phân loại hàng hóa và việc xây dựng, khai thác cơ sở dữ liệu Danh mục hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu Việt Nam. Đối tượng áp dụng gồm người khai hải quan, cơ quan Hải quan, công chức Hải quan cùng các tổ chức, cá nhân có liên quan.

Một trong những điểm mới đáng chú ý là không còn quy định việc sử dụng kết quả phân tích để kiểm tra chất lượng hoặc kiểm tra an toàn thực phẩm đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu trong phạm vi điều chỉnh của Thông tư. Việc xác định rõ phạm vi điều chỉnh giúp các quy định tập trung vào hoạt động phân loại và phân tích phục vụ phân loại hàng hóa.

Đối với những mặt hàng chưa đủ căn cứ xác định tên gọi hoặc mô tả theo Danh mục hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu Việt Nam, Thông tư cho phép sử dụng các tiêu chuẩn, quy chuẩn hoặc tiêu chí kỹ thuật do cơ quan, tổ chức có thẩm quyền ban hành làm căn cứ xác định tên gọi, mô tả và mã số hàng hóa. Quy định này được kỳ vọng sẽ tạo cơ sở pháp lý rõ ràng hơn trong việc phân loại các mặt hàng mới hoặc có cấu tạo kỹ thuật phức tạp.

Thông tư cũng sửa đổi quy định về văn bản hướng dẫn phân loại theo hướng chỉ áp dụng đối với các văn bản do Cục trưởng Cục Hải quan ban hành, góp phần bảo đảm tính thống nhất trong quá trình thực hiện.

Một nội dung xuyên suốt của Thông tư là tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan Hải quan với các cơ quan quản lý chuyên ngành và người khai hải quan. Việc chuẩn hóa dữ liệu, xây dựng cơ sở dữ liệu điện tử và giảm sử dụng hồ sơ giấy được kỳ vọng sẽ góp phần phục vụ thông quan tập trung, nâng cao hiệu quả quản lý và rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục.

Đáng chú ý, nhiều quy định liên quan đến máy liên hợp, tổ hợp máy, máy móc và thiết bị nhập khẩu được điều chỉnh theo hướng giảm gánh nặng thủ tục cho doanh nghiệp. Theo đó, máy liên hợp hoặc tổ hợp máy thuộc các Chương 84, 85 và 90 được nhập khẩu trong cùng một chuyến hàng sẽ không phải đăng ký Danh mục và Phiếu theo dõi trừ lùi như trước.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp chỉ cần đăng ký Danh mục trước thời điểm mở tờ khai nhập khẩu của lô hàng đầu tiên, thay vì phải thực hiện trước thời điểm nhập khẩu lần đầu. Sự điều chỉnh này giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong chuẩn bị hồ sơ nhưng vẫn bảo đảm yêu cầu quản lý.

Thông tư cũng quy định rõ thời hạn xử lý của cơ quan Hải quan đối với hồ sơ đăng ký Danh mục và Phiếu theo dõi trừ lùi, qua đó nâng cao tính công khai, minh bạch và trách nhiệm trong giải quyết thủ tục.

Đối với các Danh mục chưa nhập khẩu hết theo thời hạn đã đăng ký, cơ quan Hải quan sẽ thực hiện phân loại, đánh giá rủi ro để kiểm tra sau thông quan theo quy định. Cách tiếp cận này giúp tăng cường quản lý rủi ro, tập trung kiểm tra đối với các trường hợp có dấu hiệu vi phạm thay vì kiểm tra dàn trải.

Quy trình lấy mẫu phục vụ phân tích, phân loại cũng được đơn giản hóa. Trường hợp người khai hải quan vắng mặt, việc lấy mẫu chỉ cần có sự chứng kiến của một trong các bên gồm doanh nghiệp kinh doanh cảng, cơ quan nhà nước tại khu vực hoặc đại diện doanh nghiệp vận tải. So với quy định trước đây, thay đổi này giúp hạn chế tình trạng chậm lấy mẫu do thiếu thành phần tham gia.

Để bảo đảm quyền khiếu nại của doanh nghiệp, Thông tư bổ sung quy định về lưu mẫu hàng hóa. Theo đó, nếu người khai hải quan không đồng ý với kết quả phân tích, phân loại hoặc kết quả kiểm tra, đánh giá tiêu chí kỹ thuật, mẫu hàng hóa sẽ được lưu giữ 120 ngày kể từ ngày ban hành thông báo và tiếp tục được bảo quản cho đến khi có quyết định giải quyết khiếu nại.

Ngoài ra, Thông tư bãi bỏ quy định về Thông báo kết quả phân tích kèm mã số hàng hóa; giao Đội trưởng Đội Kiểm định hải quan ban hành Thông báo kết quả phân tích, phân loại và Thông báo kết quả kiểm tra, đánh giá tiêu chí kỹ thuật. Đồng thời, bổ sung quy định riêng về thời hạn ban hành kết quả đối với những mặt hàng phức tạp phải xin ý kiến các bộ, ngành quản lý chuyên ngành, Ủy ban Hệ thống hài hòa (HS), Danh mục Thuế quan hài hòa ASEAN (AHTN) hoặc phải xác minh tại cơ sở sản xuất.

Theo Bộ Tài chính, các quy định mới không chỉ tháo gỡ những bất cập trong quá trình thực hiện các thông tư trước đây mà còn đáp ứng yêu cầu số hóa, thông quan tập trung và phân cấp trong quản lý hải quan. Việc cắt giảm hồ sơ, đơn giản hóa thủ tục, xác định rõ thời hạn xử lý và tăng cường quản lý rủi ro được kỳ vọng sẽ tạo thuận lợi hơn cho hoạt động xuất nhập khẩu, đồng thời nâng cao tính minh bạch và hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực hải quan.