Từ chất xám toàn cầu đến đô thị bền vững: Bài toán chiến lược của TP.HCM

Tại Hội nghị với chủ đề: "Người Việt Nam ở nước ngoài tiêu biểu đồng hành cùng Thành phố chuyển đổi xanh trong kỷ nguyên số" vừa diễn ra ngày 06/02/2026 tại Uỷ ban Nhân dân TP.Hồ Chí Minh, thành phố đã nhấn mạnh vai trò then chốt của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài như một nguồn lực chiến lược trong tiến trình này.

Lãnh đạo thành phố khẳng định, trong kỷ nguyên kinh tế tri thức, tài nguyên quan trọng nhất không chỉ là vốn hay đất đai mà chính là con người và chất xám. Với hơn 6 triệu kiều bào đang sinh sống, làm việc tại nhiều trung tâm khoa học – công nghệ hàng đầu thế giới, Việt Nam nói chung và TP.HCM nói riêng đang sở hữu một nguồn lực trí tuệ vô hình nhưng có giá trị đặc biệt lớn.

Từ góc nhìn chiến lược, thành phố xác định kiều bào không chỉ là đối tác đầu tư mà còn là "cánh tay nối dài" giúp chuyển giao công nghệ tiên tiến, lan tỏa tư duy quản trị hiện đại, tham gia tư vấn chính sách và kết nối hệ sinh thái đổi mới sáng tạo toàn cầu. Đây là nền tảng để TP.HCM hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh nhưng bền vững trong giai đoạn mới.

Các tham luận tại hội nghị tập trung làm rõ bốn nhóm vấn đề then chốt. Thứ nhất là tri thức, trong đó kiều bào giữ vai trò cầu nối giữa kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn trong nước. Việc huy động chuyên gia Việt Nam ở nước ngoài tham gia hội đồng tư vấn, nhóm cố vấn chính sách và các cơ chế thí điểm đặc thù được xem là giải pháp quan trọng để nâng cao chất lượng hoạch định chính sách và giảm thiểu rủi ro trong triển khai mô hình mới.

Thứ hai là công nghệ, với trọng tâm xây dựng các hệ sinh thái chiến lược như trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, đô thị thông minh, giao thông điện hóa và năng lượng sạch. Thông qua hợp tác nghiên cứu – phát triển, đồng sáng tạo sản phẩm và chuyển giao công nghệ, thành phố hướng tới rút ngắn khoảng cách với các trung tâm công nghệ hàng đầu, từng bước làm chủ công nghệ lõi thay vì chỉ dừng ở vai trò tiếp nhận.

Thứ ba là tài chính, nơi kiều bào được kỳ vọng không chỉ là nhà đầu tư mà còn là tác nhân hình thành các cơ chế tài chính mới cho khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo. Các đề xuất về quỹ đầu tư mạo hiểm, quỹ tài chính xanh và các công cụ tài chính chuyên biệt được xem là đòn bẩy quan trọng để chia sẻ rủi ro và thúc đẩy các dự án có hàm lượng tri thức cao.

Thứ tư là mạng lưới nhân lực, với mục tiêu kết nối các trường đại học, viện nghiên cứu và trung tâm đào tạo quốc tế nhằm triển khai các chương trình đào tạo chuyên sâu, đào tạo lại và nâng cao kỹ năng cho đội ngũ cán bộ, kỹ sư và nhà khoa học, đáp ứng yêu cầu của chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và kinh tế tri thức.

Bên cạnh các định hướng dài hạn, hội nghị cũng ghi nhận nhiều đề xuất mang tính thực tiễn nhằm nâng cao chất lượng sống cho người dân. Trong đó, việc ứng dụng công nghệ để số hóa dữ liệu cây xanh, quản lý và mở rộng mảng xanh đô thị được xem là giải pháp nền tảng cho phát triển bền vững.

Chiến lược "xanh trước – xây sau" được đề xuất nhằm tận dụng các quỹ đất trống, đất chờ quy hoạch hoặc các diện tích nhỏ bỏ hoang để trồng cây, hình thành các không gian xanh xen kẽ trong đô thị. Cách tiếp cận này không chỉ cải thiện vi khí hậu mà còn góp phần nâng cao sức khỏe, sự hài lòng và hạnh phúc của người dân.

Song song đó là các giải pháp phát triển giao thông điện hóa, xây dựng hạ tầng trạm sạc thông minh, ứng dụng AI trong quản trị đô thị, môi trường và nông nghiệp, hướng tới giảm phát thải và tối ưu hóa vận hành đô thị thông minh.

Hội nghị đã khẳng định sự đồng thuận cao giữa chính quyền thành phố và cộng đồng trí thức kiều bào trong mục tiêu chung: xây dựng TP.HCM trở thành đô thị xanh, thông minh, đáng sống, đồng thời giữ vững vị thế là trung tâm kinh tế – văn hóa năng động của khu vực thông qua các mô hình hợp tác linh hoạt và cởi mở.

Khi nguồn lực trí tuệ toàn cầu của người Việt Nam ở nước ngoài được kết nối hiệu quả với hệ sinh thái trong nước, TP.HCM không chỉ có thêm động lực để tăng tốc chuyển đổi xanh và chuyển đổi số, mà còn tạo dựng nền tảng vững chắc cho một mô hình phát triển bền vững, nhân văn và hội nhập sâu rộng trong tương lai.