Tỷ lệ thu gom bao bì thuốc bảo vệ thực vật và chất thải rắn còn rất thấp

Tại Diễn đàn “Phổ biến quy định EPR đối với sản phẩm thuốc bảo vệ thực vật, phân bón và cơ chế hỗ trợ hoạt động xử lý bao bì thuốc bảo vệ thực vật tại các địa phương”, ông Lương Ngọc Quang, Phó Trưởng phòng An toàn thực phẩm và Môi trường (Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho biết trong giai đoạn 2022-2024, cả nước đã thu gom gần 2.500 tấn bao gói thuốc bảo vệ thực vật sau sử dụng, nhưng vẫn còn hơn 550 tấn chưa được xử lý. Đáng chú ý, trong số lượng đã thu gom, chỉ khoảng 1.400 tấn được xử lý đúng quy định, còn lại người dân tự tiêu hủy hoặc tồn đọng.

Thực tiễn cho thấy tình trạng vứt bỏ bao bì bừa bãi trên đồng ruộng, kênh mương vẫn diễn ra phổ biến, phản ánh thói quen “tiện đâu vứt đấy,” gây nguy cơ ô nhiễm đất và nguồn nước. Bên cạnh đó, theo ông Quang, hạ tầng thu gom cũng chưa đáp ứng yêu cầu. 

Dù đã có hơn 450.000 bể chứa được xây dựng và hơn 11.700 lớp tập huấn được tổ chức, nhưng nhiều bể chứa chưa đạt chuẩn hoặc xuống cấp, việc thu gom chưa thường xuyên. Đặc biệt, vấn đề kinh phí được xem là “điểm nghẽn” lớn nhất.

Theo ông Nguyễn Hắc Hiển, Chi Cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Đắk Lắk, dù đã tổ chức nhiều lớp tập huấn và ký hợp đồng xử lý chất thải nguy hại, công tác thu gom vẫn còn hạn chế. Hạ tầng thiếu đồng bộ, bể chứa xuống cấp, thu gom không thường xuyên. Một số địa phương chưa chủ động triển khai, trong khi người dân còn thiếu kiến thức, thông tin.

Do đó, cơ chế Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) được kỳ vọng tạo “cú hích” về chính sách và tài chính, góp phần bảo vệ môi trường, sức khỏe cộng đồng và thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững.

Cơ chế EPR đã được luật hóa trong Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 và từng bước cụ thể hóa qua các văn bản dưới luật. Tuy nhiên, phải đến khi Nghị định 110/2026/NĐ-CP được ban hành, khung pháp lý cho EPR mới tương đối đầy đủ, đồng bộ và rõ ràng, từ nghĩa vụ đóng góp của doanh nghiệp đến cơ chế phân bổ, sử dụng nguồn lực hỗ trợ địa phương triển khai hoạt động tái chế, xử lý chất thải sau tiêu dùng.

Chủ tịch Hội doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật Việt Nam Nguyễn Văn Sơn cho rằng, cần làm rõ việc phân bổ chi phí trong cơ chế EPR, đặc biệt là nguồn lực cho thu gom và vận chuyển. Đồng thời, quy trình tiêu hủy cần được chuẩn hóa và giám sát chặt chẽ. Cùng với đó, tăng cường đào tạo, xây dựng giáo trình rõ ràng và thiết lập hệ thống tiêu chuẩn để bảo đảm toàn bộ quá trình từ thu gom đến xử lý được thực hiện đồng bộ, hiệu quả.

Ngoài ra, đẩy mạnh tuyên truyền theo hướng thực chất, gắn với hướng dẫn cụ thể; đồng thời khuyến khích áp dụng quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) và sử dụng thuốc BVTV sinh học để giảm phát sinh chất thải ngay từ đầu. Bên cạnh đó, cần siết chặt công tác kiểm tra, xử lý vi phạm môi trường và quy định rõ trách nhiệm của các cơ sở kinh doanh thuốc BVTV trong việc tham gia thu gom bao bì sau sử dụng.

Có thể thấy, vấn đề xử lý bao bì thuốc BVTV không chỉ nằm ở khâu thu gom mà là bài toán tổng thể, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân. Khi cơ chế EPR được triển khai đồng bộ, cùng với sự thay đổi về nhận thức và hoàn thiện hạ tầng, mục tiêu giảm thiểu ô nhiễm môi trường trong nông nghiệp mới có thể đạt được một cách bền vững.