Ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, thúc đẩy tăng trưởng ngành nông nghiệp khu vực phía Nam

Dự và chủ trì hội nghị có Ủy viên Trung ương Đảng: Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng; Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng, Thượng tướng Nguyễn Văn Long, Thứ trưởng Bộ Công an. Cùng dự còn có đại diện các bộ, ngành, địa phương, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp…

Thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số cho các ngành hàng nông sản chủ lực

Phát biểu khai mạc Hội nghị, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng cho biết, trong 9 tháng đầu năm 2026, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng trưởng 4,02%; kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản trong 10 tháng đạt trên 63 tỷ USD. Nhiều tiến bộ về giống, công nghệ sinh học, cơ giới hóa, bảo quản, chế biến và truy xuất nguồn gốc được ứng dụng, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả sản xuất.

Bên cạnh những kết quả đạt được, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cho rằng, cần nhìn nhận thẳng thắn những hạn chế của mô hình tăng trưởng nông nghiệp hiện nay, vốn chủ yếu dựa vào mở rộng quy mô sản xuất và khai thác lợi thế tài nguyên.

Mô hình này đang dần bộc lộ những giới hạn khi chi phí sản xuất còn cao, tổn thất sau thu hoạch lớn, giá trị gia tăng chưa tương xứng với tiềm năng. Trong khi đó, năng lực chế biến sâu, liên kết chuỗi giá trị và ứng dụng khoa học, công nghệ vẫn chưa đáp ứng yêu cầu phát triển mới.

Đối với khu vực phía Nam, đây là địa bàn có vai trò đặc biệt quan trọng trong sản xuất, chế biến và xuất khẩu nông sản cả nước, tập trung nhiều vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn, ngành hàng xuất khẩu chủ lực, cùng hệ thống viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp có năng lực khoa học, công nghệ. Đây là những lợi thế để khu vực đi đầu trong đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển nông nghiệp hiện đại, có giá trị gia tăng cao.

Nông nghiệp Việt Nam đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng, từ dựa chủ yếu vào mở rộng quy mô, sản lượng sang nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh. Trong tiến trình đó, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giữ vai trò then chốt, tạo nền tảng đổi mới phương thức sản xuất, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và phát triển các chuỗi giá trị bền vững.

Năm 2025, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng trưởng 3,78%, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 70,63 tỷ USD. Trong 9 tháng năm 2026, khu vực tiếp tục tăng trưởng 4,02%, kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 56,3 tỷ USD, tăng 7,8% so với cùng kỳ.

Trong khi đó, khu vực phía Nam giữ vai trò quan trọng trong phát triển nông nghiệp hàng hóa, xuất khẩu và bảo đảm an ninh lương thực quốc gia; có nhiều lợi thế về điều kiện tự nhiên, vùng nguyên liệu tập trung, hệ thống sản xuất, cơ sở chế biến, hạ tầng logistics và khả năng kết nối thị trường. Hai chuỗi tôm và cá tra đạt kim ngạch xuất khẩu khoảng 6,84 tỷ USD, chiếm 60,5% tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản. 

Tuy nhiên, tiềm năng và dư địa tăng trưởng của khu vực vẫn chưa được khai thác tương xứng; một số chuỗi sản phẩm còn hạn chế về năng suất, chất lượng, quy mô liên kết, năng lực chế biến sâu, bảo quản và truy xuất nguồn gốc…

Phát triển khoa học công nghệ trong lĩnh vực nông nghiệp

Cùng với xác định các hướng ưu tiên, Hội nghị đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức tổ chức thực hiện nhiệm vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo hướng xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, lấy bài toán phát triển của địa phương, doanh nghiệp và chuỗi ngành hàng làm trung tâm. Mỗi nhiệm vụ cần xác định rõ vấn đề cần giải quyết, sản phẩm đầu ra, đơn vị thực hiện, đối tác tiếp nhận và hiệu quả ứng dụng; khắc phục tình trạng nghiên cứu chưa gắn kết chặt chẽ với sản xuất, kết quả nghiên cứu chậm được chuyển giao và thương mại hóa.

Với định hướng này, địa phương giữ vai trò xác định nhu cầu, bài toán và tổ chức triển khai; viện nghiên cứu, trường đại học cung cấp giải pháp khoa học, công nghệ; doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm trong đặt hàng, tiếp nhận, ứng dụng và thương mại hóa kết quả nghiên cứu; hợp tác xã và người sản xuất tham gia tiếp nhận, ứng dụng và nhân rộng các mô hình hiệu quả.

Đồng thời, tăng cường hợp tác công - tư, huy động nguồn lực xã hội; sử dụng ngân sách nhà nước có trọng tâm, ưu tiên nghiên cứu nền tảng, công nghệ khó và phát triển dữ liệu dùng chung. Hiệu quả thực hiện được đánh giá trên cơ sở kết quả ứng dụng thực tế, mức cải thiện năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng, doanh thu, chi phí sản xuất và thu nhập của người sản xuất…

Phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh yêu cầu đổi mới thực chất hoạt động khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, lấy hiệu quả sản xuất, giá trị gia tăng và thu nhập của người dân làm thước đo.

Theo Phó Thủ tướng Chính phủ, ngành nông nghiệp còn nhiều điểm nghẽn về công nghệ, nguyên liệu đầu vào, chế biến sâu, logistics và liên kết thị trường. Trong khi dư địa mở rộng diện tích ngày càng hạn chế, tăng trưởng phải dựa nhiều hơn vào năng suất, chất lượng và ứng dụng khoa học công nghệ.

Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng yêu cầu từ nay đến hết tháng 11/2026, mỗi địa phương phải lựa chọn 3-5 bài toán lớn, cấp thiết, gắn với lợi thế sản xuất và khả năng cạnh tranh của địa phương. Từng bài toán phải xác định rõ mô hình liên kết sản xuất, chế biến, tiêu thụ và xây dựng thương hiệu.

Đồng thời, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì rà soát hoạt động nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ; xác định những nhiệm vụ ưu tiên có tác động trực tiếp đến tăng trưởng. Trọng tâm là làm chủ công nghệ giống, thức ăn chăn nuôi, vaccine, thuốc bảo vệ thực vật, cơ giới hóa, chế biến sâu, cơ giới hóa, canh tác thông minh và nuôi trồng thủy sản chất lượng cao, qua đó giảm phụ thuộc nhập khẩu, nâng cao năng lực cạnh tranh nông sản Việt Nam.