VASEP xây dựng 3 kịch bản cho xuất khẩu thủy sản năm 2026

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), xuất khẩu thủy sản vẫn duy trì mức tăng trưởng khá trong những tháng đầu năm, song tốc độ tăng đang có xu hướng chậm lại. Đây là tín hiệu cho thấy những yếu tố bất lợi từ thị trường quốc tế có thể tác động rõ hơn đến hoạt động xuất khẩu trong nửa cuối năm.

Riêng tháng 7/2026, kim ngạch xuất khẩu thủy sản đạt khoảng 1,02 tỷ USD, tăng 4,8% so với cùng kỳ năm trước. Lũy kế 7 tháng, toàn ngành đạt khoảng 6,78 tỷ USD, tăng 11,5%. Tôm tiếp tục là mặt hàng xuất khẩu chủ lực, chiếm khoảng 41% tổng kim ngạch.

Tuy nhiên, VASEP đánh giá triển vọng những tháng cuối năm không hoàn toàn thuận lợi. Thông thường, quý III và quý IV là giai đoạn xuất khẩu thủy sản tăng mạnh, nhưng năm nay doanh nghiệp phải đối mặt với sức ép từ chi phí sản xuất, logistics, chính sách thuế và cạnh tranh ngày càng gay gắt tại các thị trường lớn.

Trong các nhóm hàng chủ lực, tôm tiếp tục giữ vai trò động lực tăng trưởng nhưng cũng là ngành chịu nhiều sức ép nhất. Kim ngạch xuất khẩu tôm trong 7 tháng đạt gần 2,9 tỷ USD, song doanh nghiệp Việt Nam đang phải cạnh tranh trực tiếp với những nguồn cung lớn như Ecuador và Ấn Độ, đặc biệt tại thị trường Hoa Kỳ.

Đáng chú ý, trong tháng 6, Ecuador đã vượt Ấn Độ trở thành nhà cung cấp tôm lớn nhất cho Hoa Kỳ. Xuất khẩu tôm Ecuador sang thị trường này tăng khoảng 60%, trong khi nhập khẩu tôm từ Việt Nam giảm 27%. Chênh lệch về thuế cũng tạo thêm bất lợi cho doanh nghiệp Việt Nam khi tôm Việt Nam đang chịu mức thuế theo Mục 301 cao hơn một số đối thủ cạnh tranh.

Bên cạnh rào cản thương mại, chi phí con giống, thức ăn, chế biến và logistics tăng cũng đang làm giảm hiệu quả sản xuất. Khi giá thành tăng trong khi sức mua chưa phục hồi tương ứng, doanh nghiệp buộc phải cạnh tranh về giá, qua đó ảnh hưởng đến biên lợi nhuận và khả năng mở rộng sản xuất của người nuôi.

Trong khi đó, cá tra được đánh giá có triển vọng tích cực hơn. Nguồn cung cá thịt trắng khai thác tự nhiên trên thế giới giảm cùng chi phí đánh bắt tăng đang khiến một số nhà nhập khẩu chuyển sang tìm kiếm nguồn cá nuôi thay thế. Đây là cơ hội để cá tra Việt Nam mở rộng thị trường, bên cạnh sự quan tâm ngày càng lớn đối với cá rô phi và một số loại cá nuôi nước ngọt khác.

Xuất khẩu cá tra 7 tháng đạt khoảng 1,35 tỷ USD. Dù vậy, sức mua tại một số thị trường chưa phục hồi mạnh và yếu tố giá vẫn là trở ngại đối với doanh nghiệp.

Ngoài tôm và cá tra, nhóm cua, ghẹ và tôm hùm được đánh giá còn nhiều dư địa tăng trưởng, nhất là tại thị trường Trung Quốc. Trong khi đó, các thị trường truyền thống như Hoa Kỳ, EU và Nhật Bản được dự báo tăng trưởng chậm hơn trong nửa cuối năm.

Trước những diễn biến khó lường của thị trường, VASEP xây dựng 3 kịch bản xuất khẩu thủy sản năm 2026 để chủ động định hướng sản xuất, kinh doanh.

Ở kịch bản tích cực, kim ngạch xuất khẩu có thể đạt trên 12,5 tỷ USD, tương ứng tăng trưởng trên 12% so với năm 2025. Điều kiện để đạt mức này là nhiều rào cản tại thị trường Hoa Kỳ được tháo gỡ hoặc chính sách thuế có những thay đổi thuận lợi hơn đối với thủy sản Việt Nam.

Ở kịch bản cơ sở, kim ngạch xuất khẩu dự kiến đạt 12,1-12,3 tỷ USD, tăng khoảng 8-10% so với năm trước. Kịch bản này dựa trên giả định thị trường Trung Quốc tiếp tục duy trì đà tăng trưởng, Nhật Bản và các nước CPTPP giữ được sự ổn định, trong khi xuất khẩu sang Hoa Kỳ và EU không giảm quá mạnh trong những tháng cuối năm.

Ở kịch bản thận trọng, kim ngạch xuất khẩu chỉ đạt khoảng 11,8-12 tỷ USD, tương ứng tăng trưởng 3-5%. Kịch bản này có thể xảy ra nếu đơn hàng giảm mạnh, tôm Việt Nam tiếp tục mất lợi thế trước Ecuador, nhu cầu tại EU phục hồi chậm và các thị trường khác cũng tăng trưởng thấp hơn dự kiến.

Theo VASEP, việc xây dựng 3 kịch bản phản ánh những biến động mà ngành có thể phải đối mặt trong nửa cuối năm. Mục tiêu tăng trưởng hai con số là thách thức lớn trong bối cảnh chi phí sản xuất và xuất khẩu đều tăng. Nếu tốc độ tăng trưởng dưới 5%, mức tăng về kim ngạch thực tế có thể không tạo ra cải thiện đáng kể về hiệu quả do chi phí đầu vào ngày càng cao.

Để duy trì đà tăng trưởng, ngành thủy sản cần tiếp tục đa dạng hóa thị trường, sản phẩm và kênh phân phối. Bên cạnh việc giữ vững các thị trường truyền thống, doanh nghiệp cần khai thác tốt hơn tiềm năng tại Trung Quốc, các nước châu Á và Đông Nam Á, đồng thời chủ động mở rộng thị trường nội địa.

Cùng với mở rộng thị trường, kiểm soát chi phí và nâng cao sức cạnh tranh cũng là yêu cầu cấp thiết. Doanh nghiệp cần tăng năng suất, kiểm soát chất lượng, tối ưu chuỗi cung ứng và chủ động thích ứng với những thay đổi về chính sách thương mại.

Nếu các thị trường lớn duy trì nhu cầu ổn định, đồng thời những điểm nghẽn về thuế, thương mại và chi phí từng bước được tháo gỡ, mục tiêu đưa xuất khẩu thủy sản năm 2026 vượt 12 tỷ USD vẫn có cơ sở. Tuy nhiên, khả năng đạt mức cao hơn sẽ phụ thuộc đáng kể vào diễn biến chính sách tại Hoa Kỳ và sức phục hồi của các thị trường tiêu thụ trong những tháng cuối năm.