Xã hội học và Công tác xã hội trong kỷ nguyên số: Đổi mới để phát triển bền vững

Hội thảo được tổ chức nhân dịp kỷ niệm 35 năm xây dựng và phát triển Khoa Xã hội học và Công tác xã hội, đồng thời nằm trong chuỗi sự kiện Diễn đàn Nhân văn mùa thu năm 2026 với chủ đề "Khoa học xã hội và nhân văn trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo và hội nhập quốc tế", diễn ra từ ngày 21 đến ngày 25/10/2026 tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội).

Thông qua hội thảo, nhằm góp phần khẳng định vai trò của khoa học xã hội và nhân văn trong nhận diện, lý giải và tìm kiếm giải pháp cho những vấn đề xã hội đương đại, đồng thời mở rộng kết nối giữa nghiên cứu khoa học, đào tạo và thực tiễn nghề nghiệp.

Phát biểu tại hội thảo, TS. Đặng Kim Khánh Ly - Trưởng Khoa Xã hội học và Công tác xã hội, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho biết: Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ số và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi cách con người giao tiếp, học tập, làm việc và tham gia vào đời sống xã hội. Không gian số mở ra những hình thức tương tác, kết nối và tiếp cận thông tin mới, đồng thời tác động đến các quan hệ xã hội, cấu trúc cộng đồng, hành vi cá nhân và phương thức cung cấp các dịch vụ xã hội.

Đối với Xã hội học, những biến đổi này đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới cách tiếp cận lý thuyết, phương pháp nghiên cứu và hệ thống khái niệm nhằm lý giải các hiện tượng xã hội trong môi trường số, nơi các tương tác trực tiếp và trực tuyến ngày càng đan xen. Các vấn đề như bất bình đẳng số, phân tầng xã hội, biến đổi hệ giá trị, văn hóa số và những hình thức kết nối xã hội mới đòi hỏi các nhà nghiên cứu không ngừng cập nhật phương pháp và mở rộng góc nhìn phân tích.

Trong khi đó, Công tác xã hội đang đứng trước yêu cầu đổi mới hoạt động đào tạo, cung cấp dịch vụ và thực hành nghề nghiệp trên nền tảng công nghệ. Công nghệ số và AI có thể hỗ trợ nhận diện nhu cầu, nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ, tăng cường kết nối giữa nhân viên công tác xã hội với thân chủ và cộng đồng. Tuy nhiên, việc ứng dụng công nghệ cũng đặt ra những vấn đề về bảo mật dữ liệu cá nhân, quyền riêng tư, trách nhiệm nghề nghiệp, khả năng tiếp cận bình đẳng và bảo vệ các nhóm dễ bị tổn thương.

Đặc biệt, khi các tương tác xã hội ngày càng diễn ra trên môi trường mạng, những vấn đề như lệch chuẩn hành vi ở vị thành niên, nguy cơ mất an toàn trực tuyến và sự chênh lệch về năng lực số đòi hỏi các giải pháp can thiệp có cơ sở khoa học, phù hợp với đặc điểm của từng nhóm đối tượng và bối cảnh xã hội.

Trong bối cảnh đó, phát triển bền vững không chỉ đặt ra yêu cầu về tăng trưởng kinh tế hay tiến bộ công nghệ, mà còn đòi hỏi bảo đảm công bằng xã hội, tăng cường an sinh, bảo vệ quyền con người và nâng cao chất lượng cuộc sống. Xã hội học và Công tác xã hội có vai trò quan trọng trong việc nhận diện các tác động xã hội của chuyển đổi số, phân tích những nhóm được hưởng lợi và những nhóm có nguy cơ bị bỏ lại phía sau, từ đó cung cấp luận cứ khoa học cho hoạt động quản lý, hoạch định chính sách và thực hành nghề nghiệp.

Theo Ban Tổ chức, hội thảo được tổ chức nhằm góp phần làm rõ những vấn đề trên, tăng cường trao đổi học thuật và thúc đẩy sự kết nối giữa tri thức khoa học với yêu cầu thực tiễn của xã hội Việt Nam trong kỷ nguyên số.

Tại hội thảo, có 08 tham luận được trình bày, tập trung vào những vấn đề nổi bật của thời đại số. Chương trình hội thảo gồm hai phiên trình bày tham luận, với sự tham gia của các nhà khoa học, chuyên gia và giảng viên đến từ các cơ sở nghiên cứu, đào tạo và thực hành. Các báo cáo tiếp cận chủ đề từ nhiều góc độ, từ lý luận xã hội học, phát triển nghề công tác xã hội đến ứng dụng AI, văn hóa số và những yêu cầu về đạo đức trong môi trường công nghệ.

Mở đầu phiên tham luận thứ nhất là báo cáo "Tái thiết hệ hình xã hội học trong kỷ nguyên AI và không gian lai" của GS.TS. Nguyễn Quý Thanh, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội). Tham luận đặt ra vấn đề về sự thay đổi trong cách tiếp cận và tư duy xã hội học trước những biến đổi do AI và sự đan xen giữa không gian trực tiếp với không gian số, gợi mở yêu cầu phát triển các cách tiếp cận phù hợp để nghiên cứu xã hội đương đại.

TS. Nguyễn Hải Hữu, nguyên Cục trưởng Cục Trẻ em, Phó Chủ tịch Hiệp hội Giáo dục nghề và nghề Công tác xã hội Việt Nam, trình bày tham luận "Phát triển Công tác xã hội trong bối cảnh số". Nội dung tập trung vào yêu cầu đổi mới và phát triển lĩnh vực công tác xã hội trước tác động của công nghệ, qua đó gợi mở những vấn đề về năng lực nghề nghiệp, phương thức cung cấp dịch vụ và khả năng đáp ứng nhu cầu hỗ trợ của các cá nhân, gia đình và cộng đồng trong bối cảnh mới.

Từ góc độ bảo vệ và hỗ trợ trẻ em, PGS.TS. Nguyễn Thị Như Trang, giảng viên cao cấp Khoa Xã hội học và Công tác xã hội, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQGHN, trình bày tham luận "Lệch chuẩn vị thành niên và vai trò của nhân viên công tác xã hội trong kỷ nguyên số". Báo cáo hướng sự chú ý tới những vấn đề hành vi ở lứa tuổi vị thành niên và vai trò của công tác xã hội trong nhận diện nguy cơ, hỗ trợ, can thiệp và phòng ngừa những vấn đề phát sinh trong bối cảnh môi trường số ngày càng có ảnh hưởng đến đời sống của người trẻ.

Khép lại phiên thứ nhất là tham luận "Kỹ năng sử dụng công nghệ và thực hành văn hóa số ở Việt Nam hiện nay" của PGS.TS. Trần Thị Minh Thi, Phó Viện trưởng Viện Thông tin Khoa học xã hội, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam. Báo cáo góp phần mở rộng thảo luận về năng lực sử dụng công nghệ và các thực hành văn hóa số, qua đó đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực số gắn với trách nhiệm, chuẩn mực và sự tham gia có hiệu quả của cá nhân trong đời sống xã hội.

Phiên tham luận thứ hai tiếp tục đi sâu vào ứng dụng AI trong giáo dục đại học và thực hành công tác xã hội. Xây dựng hồ sơ xã hội sử dụng AI trong công tác xã hội của TS. Trương Nguyễn Xuân Quỳnh, chuyên gia về Công tác xã hội của Trường Đại học VinUni trao đổi về cách thức sử dụng AI có đạo đức trong xây dựng các hồ sơ xã hội cho các thân chủ trong Công tác xã hội.

Trong phiên này, TS. Nguyễn Thị Kim Nhung, Phó Trưởng khoa Xã hội học và Công tác xã hội, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội), trình bày tham luận "Sử dụng trí tuệ nhân tạo trong nhóm sinh viên ngành khoa học xã hội và nhân văn (Nghiên cứu trường hợp sinh viên ngành xã hội học và công tác xã hội)". Nghiên cứu trường hợp hướng tới việc tìm hiểu việc sử dụng AI trong nhóm sinh viên thuộc hai ngành học, góp phần cung cấp cơ sở trao đổi về những thay đổi trong hoạt động học tập và yêu cầu phát triển năng lực sử dụng công nghệ có trách nhiệm trong đào tạo đại học.

Tiếp cận từ góc độ đạo đức nghề nghiệp, ThS. Nguyễn Lam Phương, giảng viên Trường Đại học Đại Nam, trình bày tham luận "Sử dụng AI tạo sinh trong Công tác xã hội: Rủi ro đạo đức liên quan đến bảo mật thông tin thân chủ tại Việt Nam". Báo cáo đề cập một trong những vấn đề quan trọng khi ứng dụng AI vào thực hành công tác xã hội: làm thế nào để khai thác tiềm năng của công nghệ mà vẫn bảo vệ thông tin cá nhân, quyền riêng tư và lợi ích của thân chủ, đồng thời duy trì các nguyên tắc đạo đức và trách nhiệm nghề nghiệp.

Bên cạnh đó, tham luận "Mô hình Chatbot AI và mô hình học tập kết hợp trong đào tạo Công tác xã hội tại Trung Quốc: Hàm ý đối với Việt Nam" của ThS. Đàm Khánh Ninh, cựu học viên Khoa Xã hội học và Công tác xã hội, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQGHN, mang đến góc nhìn tham khảo từ kinh nghiệm đào tạo tại Trung Quốc. Việc nghiên cứu các mô hình ứng dụng chatbot AI và học tập kết hợp có ý nghĩa trong trao đổi về khả năng đổi mới phương pháp giảng dạy, nâng cao trải nghiệm học tập và phát triển chương trình đào tạo công tác xã hội phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Xuyên suốt hội thảo, các đại biểu đã cùng trao đổi và thảo luận, tạo điều kiện kết nối những góc nhìn lý luận, kết quả nghiên cứu và kinh nghiệm thực tiễn. Qua đó, hội thảo hướng tới nhận diện những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, đồng thời gợi mở các giải pháp phù hợp cho hoạt động đào tạo, nghiên cứu và thực hành nghề nghiệp trong thời đại số.

Hội thảo khoa học quốc gia "Xã hội học và Công tác xã hội trong kỷ nguyên số và phát triển bền vững" đồng thời là dịp để Khoa Xã hội học và Công tác xã hội nhìn lại chặng đường 35 năm xây dựng, trưởng thành và đóng góp cho sự nghiệp đào tạo, nghiên cứu Xã hội học và Công tác xã hội tại Việt Nam.

Trong suốt chặng đường phát triển, Khoa đã từng bước xây dựng đội ngũ giảng viên, phát triển các chương trình đào tạo, mở rộng hợp tác trong nước và quốc tế, đồng thời tham gia nghiên cứu, tư vấn chính sách và đóng góp vào việc giải quyết các vấn đề kinh tế – xã hội. Những thành quả đạt được là kết tinh từ nỗ lực của nhiều thế hệ cán bộ, giảng viên, người học, cựu sinh viên, học viên và các đối tác đã đồng hành cùng Khoa.

Bước vào kỷ nguyên số, những thành tựu đã đạt được cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới nội dung và phương pháp đào tạo, tăng cường năng lực nghiên cứu liên ngành, cập nhật những biến đổi của đời sống xã hội và gắn kết chặt chẽ hơn giữa tri thức học thuật với nhu cầu thực tiễn. Đối với Xã hội học và Công tác xã hội, đổi mới không chỉ nằm ở khả năng tiếp nhận công nghệ mới mà còn ở năng lực sử dụng tri thức để lý giải các vấn đề xã hội, thúc đẩy công bằng, bảo vệ quyền con người và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Thông qua hội thảo và các công trình được tuyển chọn trong kỷ yếu, Khoa Xã hội học và Công tác xã hội hướng tới mở rộng đối thoại học thuật, thúc đẩy các hướng nghiên cứu mới và tăng cường kết nối giữa các cơ sở đào tạo, nghiên cứu, tổ chức thực hành và cơ quan hoạch định chính sách. Đây cũng là cơ hội để các nhà khoa học, giảng viên và người làm nghề cùng chia sẻ trách nhiệm trong việc phát triển nguồn nhân lực có chuyên môn vững vàng, năng lực số phù hợp và bản lĩnh đạo đức nghề nghiệp.