Xây dựng nền tảng cho “nông sản phát thải thấp”

Thông tin tại Hội nghị lần thứ nhất Ban Chỉ đạo triển khai Đề án “Sản xuất trồng trọt giảm phát thải giai đoạn 2025 - 2035, tầm nhìn đến 2050”, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung cho biết, sau nhiều năm tăng trưởng dựa trên mở rộng diện tích và sản lượng, ngành trồng trọt đang bước vào giai đoạn mà giá trị hàng hóa không chỉ được quyết định bởi năng suất, mà còn phụ thuộc mức độ “xanh” của quy trình sản xuất, khả năng truy xuất nguồn gốc và minh bạch dữ liệu phát thải.

Hiện đã có 22 tỉnh, thành phố ban hành kế hoạch hành động triển khai đề án giảm phát thải trong lĩnh vực trồng trọt. Các nhiệm vụ trọng tâm gồm xây dựng quy trình canh tác giảm phát thải, sử dụng hiệu quả phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, tiết kiệm nước tưới, tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp, phát triển nông nghiệp tuần hoàn và ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý phát thải.

Giai đoạn 2026 - 2030 được xác định là thời điểm then chốt để hình thành nền nông nghiệp phát thải thấp tại Việt Nam. Trong đó, ngành trồng trọt sẽ tập trung hoàn thiện quy trình kỹ thuật và hệ thống đo lường, báo cáo, thẩm định phát thải (MRV) cho các ngành hàng chủ lực như lúa, cà phê và cây ăn quả xuất khẩu. 

Cụ thể, với ngành lúa gạo, các mô hình tưới ngập khô xen kẽ (AWD), quản lý rơm rạ, tối ưu phân bón và cơ giới hóa sẽ tiếp tục được mở rộng gắn với Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng Đồng bằng sông Cửu Long. 

Với ngành cà phê, trọng tâm là phát triển mô hình cà phê tuần hoàn, tiết kiệm nước tưới, tăng sử dụng phân hữu cơ và phục hồi sức khỏe đất tại Tây Nguyên và Sơn La. 

Trong khi đó, các vùng trồng sầu riêng, thanh long, xoài và chanh dây sẽ được định hướng tăng cường quản lý nước tưới, xử lý phụ phẩm và đáp ứng tiêu chuẩn xanh của thị trường nhập khẩu.

Tại Hội nghị, nội dung được các doanh nghiệp quan tâm là nhiệm vụ trọng tâm của đề án: Xây dựng hệ thống MRV - đo lường, báo cáo và thẩm định phát thải khí nhà kính trong lĩnh vực trồng trọt.

Theo kế hoạch năm 2026, ngành nông nghiệp sẽ hoàn thiện quy trình kỹ thuật và hệ thống MRV đối với cây lúa trên phạm vi toàn quốc, đồng thời xây dựng quy trình cho các cây trồng chủ lực khác như ngô, cà phê và sầu riêng.

Đây được xem là “hạ tầng kỹ thuật” quan trọng để xác nhận sản phẩm phát thải thấp, đáp ứng yêu cầu minh bạch dữ liệu của các thị trường nhập khẩu trong tương lai.

Song song với đó, ngành nông nghiệp cũng định hướng xây dựng bộ tiêu chí và phát triển nhãn hiệu “nông sản phát thải thấp Việt Nam” đối với các ngành hàng chủ lực như lúa gạo, cà phê, rau quả và chè.

Nếu được triển khai đồng bộ, đây sẽ là nền tảng quan trọng để nâng cao giá trị gia tăng, tăng khả năng truy xuất nguồn gốc và từng bước định hình thương hiệu “nông sản xanh - phát thải thấp - trách nhiệm” của Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Theo định hướng dài hạn, ngành trồng trọt sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách; xây dựng bộ tiêu chí canh tác giảm phát thải; hình thành các vùng sản xuất quy mô lớn gắn với chuỗi giá trị và hệ thống dữ liệu phát thải đồng bộ.

Đây được xem là nền tảng để nông nghiệp Việt Nam từng bước tham gia sâu hơn vào các cơ chế giao dịch carbon, đồng thời xây dựng vị thế mới cho nông sản Việt trong xu hướng tiêu dùng xanh toàn cầu.