Xây dựng nông thôn mới hướng đến nâng cao chất lượng, hiện đại và bền vững

Chương trình xây dựng nông thôn mới (NTM) đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao hơn, toàn diện hơn. Mục tiêu của chương trình không chỉ dừng lại ở việc hoàn thiện hạ tầng hay nâng cao thu nhập, mà còn là xây dựng những miền quê hiện đại, giàu đẹp, đậm đà bản sắc văn hóa, phát triển hài hòa với đô thị và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Sau hơn 15 năm triển khai, Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng NTM đã tạo chuyển biến rõ nét về diện mạo nông thôn, kết cấu hạ tầng và đời sống người dân. Tuy nhiên, thực tiễn ở nhiều vùng NTM cũng cho thấy những hạn chế cần được khắc phục trong giai đoạn mới. Điều kiện phát triển giữa các vùng còn chênh lệch lớn; những địa bàn miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) và vùng đặc biệt khó khăn vẫn thiếu nguồn lực để hoàn thiện hạ tầng thiết yếu, phát triển sản xuất và tạo sinh kế ổn định.

Một trong những khó khăn lớn nhất là nguồn lực đầu tư chưa đáp ứng yêu cầu, trong khi nhu cầu tại các địa bàn khó khăn rất lớn. Địa hình chia cắt, dân cư phân tán, chi phí đầu tư hạ tầng cao khiến việc hoàn thành các tiêu chí NTM ở vùng miền núi, vùng DTTS khó khăn hơn so với khu vực đồng bằng. Bên cạnh đó, khả năng huy động nguồn lực tại chỗ của nhiều địa phương còn hạn chế.

Mặt khác, việc thực hiện các chương trình, chính sách trên cùng địa bàn trong giai đoạn trước có lúc còn phân tán, nguồn lực chưa được khai thác tối đa. Việc ba Chương trình mục tiêu quốc gia (Xây dựng nông thôn mới, Giảm nghèo bền vững, Phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi) được tích hợp trong giai đoạn 2026-2035, với giai đoạn I từ năm 2026 đến năm 2030, là bước thay đổi quan trọng nhằm khắc phục tình trạng này. Nghị quyết số 257/2025/QH15 của Quốc hội xác định phạm vi thực hiện trên cả nước, đồng thời ưu tiên các xã, thôn đặc biệt khó khăn và vùng đồng bào DTTS, miền núi.

Nếu như giai đoạn trước, trọng tâm của chương trình xây dựng NTM là "phát triển số lượng" xã đạt chuẩn, thì trong giai đoạn mới, tỉnh Thanh Hóa đang hướng đến nâng cao chất lượng đồng bộ các tiêu chí, bảo đảm hiệu quả lâu dài.

Theo đó, năm 2026, Thanh Hóa đặt mục tiêu có 9 xã đạt chuẩn NTM; 5 thôn, bản vùng đồng bào DTTS và miền núi đạt chuẩn. Con số này chỉ bằng một phần nhỏ so với những năm trước đây. Những xã được lựa chọn "đi đầu" trong giai đoạn mới phải bảo đảm các chỉ tiêu như: có nền tảng cơ sở hạ tầng cơ bản, có tiềm năng phát triển kinh tế, chuyển đổi số đồng bộ, chính quyền địa phương và Nhân dân đồng thuận, quyết tâm cao... 9 xã này được xem là "mẫu" để các địa phương khác học tập, đồng thời nhân rộng trong những năm tiếp theo.

Địa phương được tỉnh lựa chọn xây dựng NTM năm 2026 là xã Thọ Xuân đang bước vào giai đoạn tăng tốc, huy động tối đa nguồn lực để hoàn thành các tiêu chí theo lộ trình đề ra. Thọ Xuân xác định, hạ tầng là nền tảng, phát triển kinh tế mới là mục tiêu cốt lõi để nâng cao toàn diện các tiêu chí. Trên cơ sở đó, địa phương đã xây dựng kế hoạch cụ thể, phân công rõ trách nhiệm, phát huy vai trò chủ thể của người dân, huy động tối đa nội lực trong cộng đồng để hoàn thành các tiêu chí.

Phó Chủ tịch xã Thọ Xuân, ông Lê Văn Hoàn, cho biết: "XDNTM trong giai đoạn mới, xã đặc biệt quan tâm đến nâng cấp cơ sở hạ tầng để tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Từ đó, nâng cao chất lượng các tiêu chí NTM, góp phần thay đổi diện mạo và đời sống nông thôn".

Dự kiến, để hoàn thành mục tiêu 9 xã về đích NTM năm 2026, tỉnh sẽ huy động khoảng trên 4 nghìn tỷ đồng. Trong đó, ngân sách Nhà nước khoảng 25,5%; vốn ngoài ngân sách khoảng 49%; phần còn lại đến từ các doanh nghiệp và sự đóng góp của người dân. Đồng thời, tỉnh yêu cầu các địa phương không chạy theo thành tích mà phải bảo đảm chất lượng thực chất của từng tiêu chí. Các ban, ngành liên quan tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, gắn trách nhiệm của người đứng đầu với kết quả thực hiện.

Trên thực tế, việc nâng cao chất lượng các tiêu chí NTM sẽ là nền tảng vững chắc để phát triển toàn diện khu vực nông thôn. Cùng với đầu tư hạ tầng nông thôn, các địa phương đang tập trung thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế gắn với chuyển đổi số, nâng cao chất lượng đời sống.

Với quyết tâm xây dựng NTM năm 2026, hướng tới NTM hiện đại, xã Yên Định đang đẩy mạnh chuyển đổi số từ cải cách thủ tục hành chính đến phát triển kinh tế số và các ứng dụng trong đời sống. Đồng thời, tiếp tục chuẩn hóa và hoàn thiện hệ thống hạ tầng kinh tế - xã hội theo hướng tiệm cận đô thị mới. Đến nay, Yên Định có 35/46 chỉ tiêu đạt, phấn đấu hoàn thiện toàn bộ hồ sơ trình Hội đồng cấp tỉnh thẩm định, đánh giá trong đầu quý IV năm 2026.

Vấn đề này được ông Trịnh Hồng Sơn, Phó Chủ tịch UBND xã Yên Định, chia sẻ: "Với phương châm rõ người, rõ việc, rõ tiến độ, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền và rõ kết quả, xã Yên Định đang tập trung cao độ cho chặng nước rút, hoàn thành đúng kế hoạch đề ra. Đây là tiền đề để địa phương tiếp tục xây dựng nông thôn mới hiện đại".

Hiện nay, triển khai XDNTM giai đoạn 2026-2030, các địa phương đang tập trung nâng cao toàn diện các lĩnh vực. Trong đó, ưu tiên mở rộng các chuỗi liên kết sản xuất, thúc đẩy HTX, kinh tế tập thể, phát triển ngành nghề nông thôn và tạo thêm việc làm nhằm nâng cao thu nhập cho người dân...

Cách tiếp cận lấy chất lượng làm trọng tâm, chương trình XDNTM ở Thanh Hóa hướng tới mô hình nông thôn hiện đại, có không gian phát triển bền vững và khả năng thích ứng trước những yêu cầu mới.

Chặng đường 2026-2030 vì thế không chỉ được đo đếm bằng bao nhiêu tiêu chí hoàn thành, mà quan trọng hơn là người dân nông thôn được hưởng gì từ những thành quả ấy. Khi kinh tế phát triển, thu nhập được nâng lên, hạ tầng ngày càng đồng bộ, môi trường sống được cải thiện và người dân thực sự hài lòng với cuộc sống của mình, khi đó nông thôn mới mới có ý nghĩa trọn vẹn. Với cách tiếp cận lấy người dân làm trung tâm, lấy chất lượng và sự bền vững làm đích đến, Thanh Hóa đang từng bước mở ra một chặng đường mới: xây dựng nông thôn không chỉ đạt chuẩn, mà còn phải đáng sống, đáng tự hào và có sức phát triển lâu dài.