Xuất khẩu cá tra sang Hoa Kỳ giảm mạnh giữa áp lực thuế quan

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), 8 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu cá tra Việt Nam sang Hoa Kỳ giảm gần 14% so với cùng kỳ. Đáng chú ý, riêng tháng 8, kim ngạch xuất khẩu giảm trên 50%.

Diễn biến này trái ngược với xu hướng tăng trưởng tại một số thị trường khác, cho thấy cá tra Việt Nam đang chịu sức ép rõ nét tại một trong những thị trường xuất khẩu quan trọng. Khó khăn không chỉ đến từ sức mua mà còn xuất phát từ nhiều lớp rào cản thương mại và những thay đổi trong chính sách đối với ngành cá da trơn tại Hoa Kỳ.

Một trong những yếu tố tác động trực tiếp đến cá tra Việt Nam là các chính sách thuế mới của Hoa Kỳ. Từ ngày 24/2/2026, Hoa Kỳ áp dụng phụ thu nhập khẩu 10% trong thời hạn 150 ngày. Sau khi biện pháp này kết thúc vào ngày 24/7, hàng hóa Việt Nam tiếp tục chịu mức thuế bổ sung 12,5% theo Điều 301, bên cạnh các nghĩa vụ thuế hiện hành.

Đối với cá tra, doanh nghiệp còn phải tính đến thuế chống bán phá giá. Tháng 8/2026, Bộ Thương mại Hoa Kỳ công bố kết quả cuối cùng của kỳ rà soát hành chính lần thứ 21, với mức thuế 1 USD/kg đối với Công ty Biển Đông; 0,38 USD/kg đối với NTSF; 0,84 USD/kg đối với Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu Thủy sản Cần Thơ và Công ty Nam Việt. Mức thuế áp dụng đối với thực thể Việt Nam là 2,39 USD/kg.

Việc nhiều khoản thuế được áp dụng đồng thời làm gia tăng chi phí đưa sản phẩm vào thị trường Hoa Kỳ. Trong khi đó, khả năng chuyển toàn bộ chi phí phát sinh vào giá bán bị hạn chế khi nhà nhập khẩu có xu hướng thận trọng hơn trong việc đặt hàng và duy trì tồn kho.

Theo VASEP, trong bối cảnh chi phí và chính sách thương mại còn nhiều biến động, các nhà nhập khẩu Hoa Kỳ có xu hướng duy trì lượng hàng ở mức vừa phải. Điều này khiến doanh nghiệp khó chuyển toàn bộ chi phí phát sinh từ thuế vào giá bán, qua đó ảnh hưởng trực tiếp đến sức cạnh tranh và hiệu quả xuất khẩu.

Bên cạnh các biện pháp thuế, ngành cá da trơn Việt Nam còn đối mặt với xu hướng thúc đẩy sản xuất trong nước của Hoa Kỳ.

Tháng 7/2026, Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA) công bố kế hoạch mua tới 20 triệu USD cá da trơn nuôi tại Mỹ trong tổng gói mua thực phẩm trị giá 76,5 triệu USD để phục vụ các chương trình hỗ trợ lương thực và dinh dưỡng. Chính sách này tạo thêm dư địa cho sản phẩm cá da trơn nội địa tham gia các chương trình mua sắm của Chính phủ.

Một diễn biến khác đáng chú ý là Dự luật S.4945 - Home Market Restoration Act of 2026 - đề xuất áp dụng hạn ngạch thuế quan đối với philê cá da trơn nhập khẩu. Theo đề xuất, Việt Nam được phân bổ hạn ngạch 84 triệu kg/năm; lượng hàng trong hạn ngạch chịu thuế 50% theo giá trị, trong khi phần vượt hạn ngạch chịu thuế 200%.

Đây mới là dự luật được trình và chưa phải quy định có hiệu lực. Tuy nhiên, nếu được thông qua, cơ chế hạn ngạch thuế quan với mức thuế cao có thể tạo thêm rào cản đối với cá da trơn nhập khẩu, trong đó có cá tra Việt Nam.

Trong bối cảnh đó, bài toán của doanh nghiệp cá tra không còn dừng ở việc duy trì đơn hàng tại Hoa Kỳ mà chuyển sang kiểm soát chặt chi phí, nâng chất lượng và củng cố sức cạnh tranh. Việc đáp ứng tốt các yêu cầu về chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc cũng trở nên quan trọng hơn khi chi phí tiếp cận thị trường gia tăng.

Về dài hạn, đa dạng hóa thị trường tiếp tục là hướng được ngành cá tra đặt ra nhằm giảm mức độ phụ thuộc vào một thị trường lớn. Việc mở rộng sang các thị trường có tiềm năng, đồng thời phát triển sản phẩm có giá trị gia tăng, có thể giúp doanh nghiệp phân tán rủi ro khi chính sách thương mại tại từng thị trường thay đổi.