Xuất khẩu ghẹ tăng tốc nhưng áp lực tái cấu trúc thị trường ngày càng rõ nét

Theo số liệu của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam, năm 2025, kim ngạch xuất khẩu ghẹ của Việt Nam đạt gần 86 triệu USD, tăng gần 6% so với năm 2024. Tuy nhiên, mức tăng này chủ yếu đến từ thị trường Mỹ, trong khi nhiều thị trường châu Á ghi nhận sụt giảm.

Hiện Mỹ chiếm hơn 81% tổng kim ngạch xuất khẩu ghẹ của Việt Nam, tương đương mức tăng khoảng 10% so với năm trước. Với vị thế là nước nhập khẩu ghẹ lớn nhất thế giới, Mỹ có giá trị nhập khẩu lên tới gần 1,1 tỷ USD, tập trung chủ yếu vào các sản phẩm ghẹ đông lạnh và ghẹ xanh. 

Điều này khiến Mỹ trở thành thị trường “đầu kéo” quan trọng nhất, tác động trực tiếp đến nguồn cung từ các nước châu Á, trong đó có Việt Nam. Tuy nhiên, chính sự phụ thuộc quá lớn này lại đang đẩy doanh nghiệp vào thế bị động khi chính sách nhập khẩu của đối tác có xu hướng thay đổi theo hướng siết chặt các tiêu chuẩn bảo vệ môi trường.

Biến số lớn nhất đối với ngành ghẹ trong năm 2026 chính là Đạo luật Bảo vệ Động vật biển có vú (MMPA) do Cục Quản lý đại dương và khí quyển quốc gia Mỹ (NOAA) ban hành. 

Các quyết định liên quan đến “so sánh tương đương” có thể dẫn tới nguy cơ hạn chế nhập khẩu đối với những sản phẩm từ các nghề cá không đáp ứng yêu cầu bảo vệ động vật biển. Mặc dù lệnh cấm đối với ghẹ Việt Nam hiện đang được tạm hoãn để tiếp tục xem xét, song kết quả cuối cùng vẫn phụ thuộc rất lớn vào chất lượng thông tin và hồ sơ mà Việt Nam cung cấp cho NOAA/NMFS. 

Trên thực tế, việc tuân thủ MMPA đã và đang tạo ra nhiều vướng mắc cho doanh nghiệp, từ việc gia tăng chi phí thủ tục đến kéo dài thời gian thông quan. Trong trường hợp các yêu cầu này tiếp tục bị thắt chặt, kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ có thể biến động mạnh, kéo theo nguy cơ “chao đảo” cho toàn ngành do thiếu sự đa dạng hóa về thị trường.

Không chỉ đối mặt với rào cản từ Mỹ, ngành ghẹ Việt Nam còn chịu áp lực từ sự sụt giảm tại các thị trường truyền thống khác. Cụ thể, xuất khẩu sang Trung Quốc và Hồng Kông đã giảm tới 48%, chỉ đạt gần 3 triệu USD. Diễn biến này phần nào cho thấy sự thay đổi về nhu cầu, cạnh tranh nguồn cung và kênh tiêu thụ tại khu vực, đồng thời làm nổi bật sự phân hóa ngày càng rõ trong cơ cấu thị trường xuất khẩu ghẹ của Việt Nam.

Trước những rủi ro tiềm ẩn tại thị trường Mỹ, việc tìm kiếm và khai thác các thị trường thay thế đang trở thành ưu tiên hàng đầu của doanh nghiệp. Điểm sáng nổi bật nhất hiện nay chính là Liên minh châu Âu (EU) với tốc độ tăng trưởng ấn tượng. 

Năm 2025, xuất khẩu ghẹ sang EU đạt hơn 3 triệu USD, tăng tới 102% so với năm trước. Đáng chú ý, Pháp là thị trường nhập khẩu lớn nhất trong khối này với kim ngạch hơn 3 triệu USD, tăng 112%, qua đó vươn lên nhóm thị trường quan trọng của ghẹ Việt Nam. 

Mức tăng trưởng ba con số cho thấy tiềm năng mở rộng thị phần tại châu Âu còn rất lớn, đặc biệt trong bối cảnh người tiêu dùng khu vực này ngày càng ưu tiên các sản phẩm thủy sản có truy xuất nguồn gốc rõ ràng và đáp ứng tiêu chuẩn bền vững.

Song song đó, khối các quốc gia trong Hiệp định CPTPP cũng ghi nhận mức tăng trưởng gần 29%, mở ra cơ hội để doanh nghiệp đẩy mạnh các dòng sản phẩm chế biến sâu, có giá trị gia tăng cao nhằm tận dụng hiệu quả các ưu đãi thuế quan từ hiệp định thương mại tự do thế hệ mới.

Để hiện thực hóa mục tiêu đa dạng hóa thị trường, các doanh nghiệp buộc phải chủ động thay đổi phương thức sản xuất, đồng thời xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc minh bạch và rõ ràng hơn. Xu hướng tiêu dùng toàn cầu đang dịch chuyển mạnh mẽ sang các sản phẩm bền vững, thân thiện với môi trường. Việc nâng cao tiêu chuẩn khai thác không chỉ giúp ngành ghẹ Việt vượt qua rào cản MMPA của Mỹ, mà còn được xem là “tấm vé thông hành” để thâm nhập sâu hơn vào các thị trường khó tính.