Xuất khẩu ghẹ vượt mốc 87 triệu USD, Mỹ tiếp tục là thị trường chủ lực

Theo số liệu thống kê của Hải quan Việt Nam, xuất khẩu ghẹ trong 9 tháng năm 2026 đạt khoảng 87,1 triệu USD, tăng gần 58% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, riêng tháng 7, kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này tăng tới 120%. Dù tốc độ tăng trưởng giảm xuống 43% trong tháng 8 và 36% trong tháng 9, giá trị xuất khẩu vẫn duy trì trên 14 triệu USD mỗi tháng.

Động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ thị trường Mỹ. Trong 9 tháng, xuất khẩu ghẹ sang thị trường này đạt khoảng 75 triệu USD, tăng gần 70% so với cùng kỳ, chiếm tới 86% tổng kim ngạch. Tỷ trọng này cho thấy sức hút của thị trường Mỹ đối với sản phẩm ghẹ Việt Nam, đồng thời phản ánh mức độ tập trung đáng kể của ngành hàng vào một thị trường xuất khẩu.

Một trong những yếu tố tạo thuận lợi cho ghẹ Việt Nam là việc Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Hoa Kỳ (NOAA) công nhận tương đương đối với các nghề khai thác ghẹ của Việt Nam theo Đạo luật Bảo vệ động vật có vú biển (MMPA) vào ngày 11/5/2026. Theo đó, các sản phẩm thủy sản khai thác từ những nghề ghẹ được công nhận của Việt Nam tiếp tục được phép nhập khẩu vào Mỹ. Trong khi đó, một số nghề khai thác ghẹ của Philippines không được công nhận tương đương và bị hạn chế nhập khẩu vào thị trường này.

Diễn biến trên được xem là cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam khi các nhà nhập khẩu Mỹ tìm kiếm nguồn cung đáp ứng yêu cầu pháp lý. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn phải cạnh tranh với những nhà cung cấp khác như Indonesia, Sri Lanka.

Ngoài Mỹ, xuất khẩu ghẹ sang một số thị trường châu Á ghi nhận mức tăng khá tích cực. Hàn Quốc đạt gần 3 triệu USD, tăng 89%; Trung Quốc và Hồng Kông đạt gần 4 triệu USD, tăng gần 114%; Australia tăng gần 18%, đạt khoảng 1 triệu USD.

Trái lại, nhiều thị trường truyền thống lại sụt giảm mạnh. Xuất khẩu sang EU giảm 57%, Anh giảm gần 40%, Nhật Bản giảm 16% và Canada giảm 59%. Khoảng cách lớn giữa thị trường Mỹ với các thị trường còn lại cho thấy tăng trưởng xuất khẩu ghẹ hiện vẫn dựa nhiều vào một đầu ra chủ lực. Nếu chính sách nhập khẩu thay đổi hoặc các yêu cầu về nguồn gốc, phương thức khai thác và bảo vệ môi trường được siết chặt, doanh nghiệp có thể đối mặt với những biến động đáng kể.

Theo đánh giá của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), sự phụ thuộc lớn vào thị trường Mỹ khiến ngành ghẹ dễ bị tác động khi chính sách nhập khẩu hoặc tiêu chuẩn thị trường thay đổi. Đáng lưu ý, quyết định công nhận tương đương theo MMPA có hiệu lực đến ngày 31/12/2029 và có thể được xem xét lại nếu chương trình quản lý nghề khai thác của Việt Nam không còn đáp ứng các điều kiện.

Vì vậy, duy trì kết quả công nhận không đơn thuần là yêu cầu về thủ tục xuất khẩu, mà còn gắn với trách nhiệm quản lý hoạt động khai thác, bảo vệ nguồn lợi và kiểm soát tác động đến môi trường biển. Đây cũng là điều kiện để ngành ghẹ giữ được khả năng tiếp cận thị trường Mỹ trong dài hạn.

Nghề khai thác ghẹ hiện thu hút khoảng 20.000 ngư dân, là một trong những nghề khai thác thủy sản tự nhiên có giá trị xuất khẩu lớn của Việt Nam. Ghẹ xanh tập trung chủ yếu tại khu vực Kiên Giang trước đây, nay thuộc tỉnh An Giang, với sản lượng hằng năm khoảng 6.000-8.000 tấn. Tuy nhiên, nguồn lợi từng suy giảm mạnh do tác động của môi trường; năm 2018, sản lượng khai thác chỉ còn khoảng 2.000 tấn, giảm 73% so với năm 2013.

Trước thực trạng này, năm 2023, VASEP phối hợp với Viện Nghiên cứu Hải sản xúc tiến khôi phục Chương trình cải thiện nghề khai thác ghẹ xanh Kiên Giang (FIP), sau giai đoạn phải tạm ngừng do sản lượng suy giảm. Việc khôi phục chương trình hướng tới cải thiện hoạt động khai thác và quản lý nguồn lợi, tạo nền tảng cho sản phẩm ghẹ đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn của thị trường nhập khẩu.

Kết quả xuất khẩu tăng trưởng mạnh trong 9 tháng cho thấy cơ hội của ghẹ Việt Nam tại thị trường quốc tế, đặc biệt là Mỹ. Tuy nhiên, để duy trì đà tăng trưởng, ngành hàng cần song song củng cố lợi thế tại thị trường chủ lực, mở rộng các thị trường khác và bảo đảm nguồn nguyên liệu được khai thác có trách nhiệm. Đây là nền tảng để giá trị xuất khẩu không chỉ tăng trong ngắn hạn mà còn duy trì ổn định trong những năm tiếp theo.