Xuất khẩu gỗ tăng trưởng nhưng vẫn đối mặt nhiều thách thức

Theo ông Ngô Sỹ Hoài, Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (Viforest), trong 5 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ đạt 7,1 tỷ USD, tăng 3,8% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, nhóm sản phẩm gỗ chế biến, chủ yếu là đồ nội thất và ngoại thất có giá trị gia tăng cao, đóng góp khoảng 4,5 tỷ USD.

Mỹ tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất của ngành gỗ Việt Nam với kim ngạch khoảng 3,5 tỷ USD, chiếm gần một nửa tổng giá trị xuất khẩu toàn ngành. Bên cạnh đó, Trung Quốc, Nhật Bản, Liên minh châu Âu (EU) và Hàn Quốc vẫn là những thị trường trọng điểm, đóng góp đáng kể vào tăng trưởng chung. Đáng chú ý, xuất khẩu sang Trung Quốc và EU ghi nhận mức tăng trưởng tích cực, cho thấy dư địa mở rộng thị trường vẫn còn khá lớn.

Theo các doanh nghiệp trong ngành, nhiều đơn hàng đã được ký kết đến hết quý II và một số doanh nghiệp đã có đơn hàng cho quý III. Đây được xem là tín hiệu khả quan trong bối cảnh thương mại toàn cầu vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro từ các biện pháp phòng vệ thương mại, chi phí logistics biến động và yêu cầu phát triển bền vững ngày càng khắt khe.

Tuy nhiên, triển vọng tăng trưởng của ngành gỗ vẫn đi kèm không ít thách thức. Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam cho biết các thị trường nhập khẩu đang ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn liên quan đến môi trường, phát thải carbon và truy xuất nguồn gốc nguyên liệu, buộc doanh nghiệp phải thay đổi để thích ứng.

Trong đó, EU đang trở thành thị trường dẫn dắt xu hướng tiêu dùng xanh toàn cầu. Các yêu cầu về phát triển bền vững, minh bạch chuỗi cung ứng và trách nhiệm môi trường đang dần trở thành điều kiện bắt buộc đối với sản phẩm gỗ nhập khẩu. Mặc dù chỉ chiếm khoảng 4,8 - 5,2% tổng kim ngạch xuất khẩu gỗ của Việt Nam, EU vẫn được xem là thị trường đặt ra những tiêu chuẩn cao nhất, có tác động lớn đến chiến lược sản xuất và xuất khẩu của doanh nghiệp.

Cùng với đó, các chứng chỉ quốc tế như FSC, PEFC, FSC-CoC, chứng nhận dấu chân carbon hay Tuyên bố sản phẩm môi trường (EPD) ngày càng trở thành điều kiện quan trọng để sản phẩm gỗ tiếp cận các hệ thống phân phối lớn tại châu Âu. Bên cạnh các tiêu chuẩn về môi trường, nhiều nhà nhập khẩu cũng đặc biệt quan tâm đến trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp thông qua các bộ tiêu chuẩn như BSCI hay SMETA.

EU đồng thời tăng cường kiểm soát đối với nguyên liệu và hóa chất sử dụng trong sản xuất đồ gỗ. Các loại sơn, keo dán phải đáp ứng ngưỡng phát thải formaldehyde rất thấp và không chứa các chất bị cấm theo quy định REACH. Để đáp ứng yêu cầu của thị trường, nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã chủ động chuyển sang sử dụng sơn gốc nước, keo sinh học và các giải pháp sản xuất thân thiện với môi trường.

Để hiện thực hóa mục tiêu xuất khẩu khoảng 19 tỷ USD trong năm 2026, ngành gỗ được cho là cần tiếp tục đa dạng hóa thị trường, nâng cao tỷ lệ chế biến sâu, đẩy mạnh chuyển đổi xanh và tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do nhằm gia tăng lợi thế cạnh tranh.

Bên cạnh những yếu tố nội tại, diễn biến kinh tế và địa chính trị thế giới cũng đang được cộng đồng doanh nghiệp theo dõi sát sao. Trong đó, các tín hiệu tích cực từ tiến trình đàm phán giữa Mỹ và Iran thời gian gần đây đã phần nào làm giảm lo ngại về nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu, góp phần kéo giá dầu thế giới hạ nhiệt.

Các doanh nghiệp kỳ vọng nếu căng thẳng tại Trung Đông tiếp tục được kiểm soát trong thời gian tới, chi phí logistics sẽ giảm bớt áp lực, qua đó hỗ trợ hoạt động xuất khẩu và thúc đẩy nhu cầu tiêu dùng tại các thị trường lớn trong nửa cuối năm 2026.