Xuất khẩu hạt mắc ca đạt gần 34 triệu USD

Theo Cục Hải quan, trong 7 tháng, Việt Nam xuất khẩu gần 34 triệu USD mắc ca. Trong đó, hạt mắc ca tươi đạt gần 18 triệu USD, giảm 11,2%, còn các sản phẩm chế biến đạt gần 16 triệu USD, tăng 346%.

Sự chênh lệch về tốc độ tăng trưởng giữa hai nhóm hàng cho thấy xuất khẩu mắc ca đang đứng trước một thay đổi đáng chú ý. Nếu trước đây lợi thế chủ yếu được nhìn từ diện tích và sản lượng hạt, thì hiện đang dịch chuyển dần sang khả năng chế biến, phát triển sản phẩm và khai thác giá trị gia tăng.

Mắc ca là cây lâu năm nên diện tích tăng không đồng nghĩa sản lượng tăng ngay. Theo Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam, cây mắc ca ghép có thể cho quả từ năm thứ ba, nhưng cần thêm thời gian để đạt năng suất cao và tiếp tục tăng sản lượng ở những năm sau.

Thực tế cho thấy khoảng cách giữa diện tích và sản lượng khá rõ. Theo số liệu ngành nông nghiệp, cả nước có hơn 46.000 ha mắc ca, nhưng sản lượng năm 2025 ước chỉ hơn 20.000 tấn hạt tươi. Việt Nam vẫn phải nhập khoảng 3.500-4.000 tấn hạt mắc ca thô để chế biến và tiêu dùng trong nước.

Khi nhu cầu chế biến đang tăng nhanh, các sản phẩm mắc ca chế biến mở rộng, doanh nghiệp chế biến cần nguồn nguyên liệu ổn định hơn về sản lượng và chất lượng, trong khi nguồn trong nước không phải lúc nào cũng đáp ứng được yêu cầu này. Đây là khoảng trống khiến nhập khẩu vẫn tăng dù diện tích trồng trong nước ngày càng mở rộng.

Dù vậy, triển vọng của mắc ca vẫn còn khá rộng. Theo Hiệp hội Rau quả Việt Nam, đến năm 2030, thị trường được dự báo cần khoảng 220.000 tấn nhân mắc ca, tương đương khoảng 850.000 tấn hạt tươi.

Động lực tăng trưởng không chỉ đến từ nhu cầu sử dụng hạt nguyên mà còn từ xu hướng phát triển các sản phẩm thực phẩm giàu dinh dưỡng. Mắc ca có thể được chế biến thành nhân sấy, sữa, dầu và nhiều sản phẩm khác, qua đó mở rộng thị trường tiêu thụ và tăng giá trị trên cùng một đơn vị nguyên liệu.

Đây chính là điểm đáng chú ý trong sự thay đổi cơ cấu xuất khẩu hiện nay. Gần 16 triệu USD từ các sản phẩm chế biến trong 7 tháng, với mức tăng 346%, cho thấy doanh nghiệp đã bắt đầu khai thác mạnh hơn phần giá trị nằm sau khâu sản xuất hạt.

Nếu chỉ mở rộng xuất khẩu hạt tươi, dư địa tăng trưởng sẽ phụ thuộc nhiều vào sản lượng và giá nguyên liệu. Ngược lại, chế biến sâu cho phép doanh nghiệp tạo thêm giá trị từ sản phẩm, kéo dài vòng đời thương mại và mở rộng khả năng đáp ứng những phân khúc thị trường khác nhau.

Nhưng muốn đi theo hướng này, vùng nguyên liệu không thể tiếp tục phát triển chủ yếu theo chiều rộng. Sản xuất cần gắn với yêu cầu của nhà máy chế biến ngay từ đầu, từ giống, kỹ thuật canh tác, chất lượng hạt đến tiêu chuẩn thu hoạch và bảo quản.

Đây cũng là lý do yêu cầu về các thị trường như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc và EU sẽ có ý nghĩa ngày càng lớn. Khi sản phẩm chế biến được đưa vào các thị trường có tiêu chuẩn cao, câu chuyện không còn chỉ là làm ra đủ hàng mà phải chứng minh được chất lượng và tính ổn định của nguồn nguyên liệu.

Theo định hướng của Hiệp hội Mắc ca Việt Nam, đến năm 2030, diện tích mắc ca có thể được nâng lên 130.000-150.000 ha, cùng mục tiêu đưa kim ngạch xuất khẩu các sản phẩm từ hạt vượt 100 triệu USD. Hiệp hội đồng thời hướng tới việc hỗ trợ phát triển cây mắc ca tại các khu vực vùng cao, biên giới và vùng ít người, gắn với tạo sinh kế và giảm nghèo.