Xuất khẩu thủy sản đạt 8 tỷ USD sau 8 tháng

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), tháng 8/2026, xuất khẩu thủy sản đạt 1,14 tỷ USD, tăng 6% so với cùng kỳ. Lũy kế 8 tháng, kim ngạch đạt 8 tỷ USD, tăng 11,8%. Tuy nhiên, tốc độ tăng đã chậm lại so với mức 12,8% của 7 tháng năm 2026.

Sự phân hóa giữa các thị trường ngày càng rõ. Trung Quốc - Hồng Kông tiếp tục là điểm sáng lớn nhất, trong khi Mỹ và EU chịu sức ép từ thuế thương mại, yêu cầu kỹ thuật và những biến động về nhu cầu.

Trong 8 tháng, xuất khẩu thủy sản sang Trung Quốc - Hồng Kông đạt 2,03 tỷ USD, tăng 33,4%, chiếm 25,35% tổng kim ngạch. Riêng tháng 8, thị trường này đạt 287,7 triệu USD, tăng 26,2%.

Theo VASEP, Trung Quốc - Hồng Kông đóng góp khoảng 508,61 triệu USD, tương đương 60,17% phần tăng trưởng của toàn ngành. Tôm, cá tra, cua ghẹ và cá biển là những nhóm hàng chủ lực đáp ứng nhu cầu tại thị trường này.

ASEAN cũng ghi nhận mức tăng tích cực với 544,9 triệu USD trong 8 tháng, tăng 20%; riêng tháng 8 tăng 31%. Hàn Quốc đạt 566,3 triệu USD, tăng 4,9%, trong khi Nhật Bản đạt 1,11 tỷ USD, tăng 2%.

Trái lại, xuất khẩu sang Mỹ trong tháng 8 giảm 11,4%, xuống 167,74 triệu USD. Tính chung 8 tháng, kim ngạch đạt 1,24 tỷ USD, gần như đi ngang. EU cũng giảm 1,6%, còn 749,9 triệu USD, chủ yếu do tôm và cá ngừ suy yếu.

Xu hướng này cho thấy cơ cấu thị trường xuất khẩu thủy sản đang có sự thay đổi đáng kể. Khi sức mua và điều kiện thương mại tại một số thị trường truyền thống kém thuận lợi, các doanh nghiệp đang có thêm dư địa từ Trung Quốc, ASEAN và một số thị trường châu Á khác.

Tôm tiếp tục là mặt hàng đóng góp lớn nhất vào kim ngạch xuất khẩu. Tháng 8, xuất khẩu tôm đạt 485,5 triệu USD, tăng 5,7%; lũy kế 8 tháng đạt 3,29 tỷ USD, tăng 12,3%, chiếm khoảng 41% tổng kim ngạch thủy sản.

Trung Quốc - Hồng Kông tiếp tục dẫn dắt tăng trưởng tôm với kim ngạch 1,13 tỷ USD, tăng 37,6%. Xuất khẩu sang Nhật Bản tăng 10%, Hàn Quốc tăng 16% và ASEAN tăng 48% trong tháng 8.

Trong khi đó, tôm sang Mỹ tiếp tục giảm, tháng 8 giảm 22%, còn 70 triệu USD; lũy kế 8 tháng giảm 13,4%, xuống 427,6 triệu USD. EU cũng giảm 18% trong tháng và giảm 2,7% trong 8 tháng.

Áp lực lớn đối với ngành tôm trong những tháng cuối năm đến từ chính sách thuế. Thuế Điều 301 ở mức 12,5%, cao hơn mức 10% của một số đối thủ, tạo bất lợi về giá. Kết quả cuối cùng của rà soát thuế chống bán phá giá dự kiến được công bố cuối tháng 9 cũng được xem là yếu tố quan trọng đối với đơn hàng quý IV.

Với cá tra, xuất khẩu tháng 8 đạt 194,8 triệu USD, tăng nhẹ 0,4%; lũy kế 8 tháng đạt 1,5 tỷ USD, tăng 9%. Trung Quốc - Hồng Kông tăng 26,5%, đạt 435,21 triệu USD; EU tăng 11,4%, đạt 131,7 triệu USD. Nguồn cung cá thịt trắng tự nhiên tại châu Âu thiếu hụt, trong khi giá cá tuyết cao đang mở thêm dư địa cho cá tra Việt Nam. Ngược lại, Mỹ tiếp tục là thị trường khó khăn khi xuất khẩu cá tra tháng 8 giảm 54,8%, còn 12,5 triệu USD; lũy kế 8 tháng giảm 13,9%, xuống 201,7 triệu USD.

Kết quả cuối cùng POR21 công bố ngày 12/8 với mức thuế chống bán phá giá tăng mạnh khiến khả năng phục hồi nhanh tại Mỹ trở nên khó khăn. Do đó, tăng trưởng cá tra trong thời gian tới được kỳ vọng nhiều hơn từ Trung Quốc, EU, ASEAN, Trung Đông và các thị trường ngách.

Không chỉ tôm và cá tra, một số nhóm hải sản khác cũng ghi nhận kết quả tích cực, dù mức tăng không đồng đều. Xuất khẩu mực và bạch tuộc 8 tháng đạt 524 triệu USD, tăng 14,4%. Hàn Quốc tăng 18,7%, ASEAN tăng 33,1%, nhờ nguồn cung tại Hàn Quốc giảm và nhu cầu từ một số thị trường châu Á tăng.

Cua ghẹ và giáp xác khác là một trong những điểm sáng nổi bật với 304,9 triệu USD, tăng 34%. Xuất khẩu sang Mỹ tăng gấp đôi lên 84,7 triệu USD, trong khi Trung Quốc - Hồng Kông tăng 41,8%, đạt 154,7 triệu USD. Nhuyễn thể hai mảnh vỏ cũng tăng 30,8%, đạt 209,6 triệu USD. EU tăng 29,5% và Mỹ tăng 96%, góp phần mở rộng thị trường cho nhóm hàng này.

Trong khi đó, cá ngừ có dấu hiệu chững lại. Kim ngạch 8 tháng đạt 622 triệu USD, chỉ tăng 0,5%. Mỹ vẫn tăng 8%, đạt 247,7 triệu USD, nhưng EU giảm 20%, còn 113,6 triệu USD. Riêng tháng 8, xuất khẩu cá ngừ sang EU giảm tới 43,6%.

Từ nay đến cuối năm, nhu cầu phục vụ mùa lễ hội và chu kỳ bổ sung tồn kho có thể giúp xuất khẩu thủy sản duy trì ở mức cao. Tuy nhiên, triển vọng tăng trưởng sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào chính sách thương mại và khả năng đáp ứng các yêu cầu về nguồn gốc, tính hợp pháp và phát triển bền vững.

Với tôm, kết quả rà soát thuế chống bán phá giá cuối tháng 9 cùng thuế Điều 301 sẽ tác động trực tiếp tới đơn hàng Mỹ và khả năng cạnh tranh về giá. Cá tra cũng khó kỳ vọng tăng trưởng trở lại nhanh tại thị trường này sau POR21.

Đối với cá ngừ, mực, bạch tuộc và các nhóm hải sản khai thác, yêu cầu về chống khai thác bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), hệ thống CATCH của EU và quy định về nguồn gốc ngày càng chặt chẽ. Đây không còn đơn thuần là yêu cầu thủ tục mà đang trở thành điều kiện để doanh nghiệp duy trì thị trường.

Trong bối cảnh đó, việc kiểm soát nguồn nguyên liệu, minh bạch chuỗi cung ứng và nâng cao hiệu quả chế biến sẽ quyết định đáng kể sức cạnh tranh của thủy sản Việt Nam. Doanh nghiệp không chỉ phải đáp ứng yêu cầu về giá và chất lượng, mà còn phải chứng minh được tính hợp pháp, khả năng truy xuất và trách nhiệm môi trường của sản phẩm.

Với những kết quả đạt được sau 8 tháng, mục tiêu xuất khẩu thủy sản vượt 12 tỷ USD trong năm 2026 vẫn có cơ sở. Tuy nhiên, tăng trưởng những tháng cuối năm được dự báo sẽ phân hóa rõ hơn: tôm tiếp tục giữ vai trò chủ lực nhưng chịu sức ép thuế, cá tra dựa nhiều hơn vào các thị trường ngoài Mỹ, trong khi mực - bạch tuộc, cua ghẹ và nhuyễn thể đang nổi lên như những điểm sáng.

Động lực tăng trưởng vì thế không chỉ nằm ở nhu cầu thị trường mà ngày càng phụ thuộc vào khả năng thích ứng của doanh nghiệp với các rào cản thương mại, yêu cầu truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn phát triển bền vững.