Xuất khẩu tôm sang EU chững lại khi cơ cấu nhập khẩu và nhu cầu phân hóa

Theo số liệu Hải quan Việt Nam, tính đến ngày 15/9/2026, xuất khẩu tôm Việt Nam sang EU đạt gần 374 triệu USD, giảm 5% so với cùng kỳ năm 2025 và chiếm khoảng 10,7% tổng kim ngạch xuất khẩu tôm của cả nước.

Diễn biến này cho thấy thị trường EU đang chậm lại sau một năm tăng trưởng khá mạnh. Năm 2025, lượng nhập khẩu nhóm tôm được theo dõi gồm tôm Penaeus đông lạnh thô (HS 03061792) và tôm giá trị gia tăng (HS 160521, 160529) từ khu vực Mỹ Latinh, châu Á và châu Phi đạt 455.776 tấn, tăng 21% so với năm trước. Giá trị nhập khẩu đạt 2,869 tỷ EUR, tăng 22%.

Tuy nhiên, trong 7 tháng năm 2026, lượng nhập khẩu của EU đối với nhóm sản phẩm này chỉ đạt 232.966 tấn, giảm 7% so với cùng kỳ; trị giá đạt 1,418 tỷ EUR, giảm 11%, với diễn biến khác nhau giữa Nam Âu, Tây Bắc Âu và Đông Âu. Mức giảm về giá trị nhanh hơn mức giảm về lượng cho thấy thị trường đang chịu sức ép nhất định về giá trị nhập khẩu, trong khi cơ cấu sản phẩm và nhu cầu tiêu thụ cũng có những thay đổi.

Diễn biến theo từng tháng càng cho thấy thị trường chưa thực sự ổn định. Riêng tháng 5/2026, lượng tôm nhập khẩu giảm 27% so với cùng kỳ; đến tháng 7, mức giảm vẫn khoảng 8%. Điều này cho thấy các nhà nhập khẩu đang thận trọng hơn sau một năm 2025 tăng mạnh, trong khi sức mua và tồn kho có thể khác nhau giữa các thị trường thành viên.

Sự dịch chuyển của thị trường đặt các doanh nghiệp xuất khẩu tôm Việt Nam trước yêu cầu cân bằng giữa giá cạnh tranh và giá trị sản phẩm. Khi người mua thận trọng hơn, những sản phẩm có quy cách phù hợp, chất lượng ổn định, giao hàng đúng hạn và bảo đảm nguồn gốc sẽ có lợi thế trong quá trình đàm phán.

Cùng với đó, cơ cấu sản phẩm cũng cần được điều chỉnh linh hoạt. Doanh nghiệp có thể cân đối giữa các dòng tôm đông lạnh, sản phẩm sơ chế với nhóm chế biến sâu, giá trị gia tăng, tùy theo nhu cầu của từng thị trường và từng kênh tiêu thụ.

Đặc biệt, xu hướng tiêu dùng tại châu Âu ngày càng gắn với các yêu cầu về nguồn gốc, chất lượng và phát triển bền vững. Đây vừa là yêu cầu bắt buộc, vừa là yếu tố tạo khác biệt đối với những doanh nghiệp có khả năng kiểm soát tốt vùng nguyên liệu, quy trình chế biến và chuỗi cung ứng.

Trong bối cảnh đó, lợi thế của tôm Việt Nam không chỉ nằm ở khả năng cung ứng mà còn ở năng lực chế biến và đa dạng hóa sản phẩm. Việc nâng tỷ trọng các sản phẩm có giá trị gia tăng, đáp ứng đúng nhu cầu của từng phân khúc có thể giúp doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào cạnh tranh đơn thuần về giá.

Cơ hội tại EU vẫn còn, nhưng thị trường đang dịch chuyển. Nắm bắt đúng nhu cầu từng khu vực, kiểm soát tốt chất lượng và nguồn cung, đồng thời phát triển những sản phẩm phù hợp với xu hướng tiêu dùng sẽ là những yếu tố quan trọng để tôm Việt Nam duy trì vị thế tại thị trường này trong thời gian tới.