Xuất nhập khẩu Việt Nam - Trung Quốc tăng gần 38% sau 9 tháng

Theo số liệu của Cục Hải quan, trong 9 tháng năm 2026, Việt Nam xuất khẩu sang Trung Quốc 65,86 tỷ USD, tăng 32,9% so với cùng kỳ năm 2025. Ở chiều ngược lại, kim ngạch nhập khẩu đạt 187,34 tỷ USD, tăng 39,3%.

Tổng kim ngạch hai chiều đạt 253,2 tỷ USD, chiếm khoảng 28,5% tổng xuất nhập khẩu của Việt Nam. Con số này đã tiệm cận mức 256,4 tỷ USD của cả năm 2025, cho thấy quy mô giao thương giữa hai nước tiếp tục mở rộng mạnh mẽ. Trung Quốc vẫn là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam, đồng thời giữ vai trò quan trọng trong cả đầu ra xuất khẩu lẫn nguồn cung nguyên liệu, máy móc và linh kiện cho sản xuất trong nước.

Ở chiều xuất khẩu, máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện tiếp tục là động lực tăng trưởng nổi bật. Nhóm hàng này đạt 23,23 tỷ USD, tăng 85,2% so với cùng kỳ năm trước, đóng góp khoảng 10,7 tỷ USD vào phần kim ngạch tăng thêm. Tỷ trọng trong tổng xuất khẩu sang Trung Quốc cũng tăng từ khoảng 25,3% lên 35,3%.

Diễn biến này cho thấy hàng điện tử ngày càng giữ vị trí quan trọng trong cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường Trung Quốc. Tuy nhiên, mức độ tập trung tăng lên cũng đặt ra yêu cầu theo dõi sát diễn biến đơn hàng và nhu cầu của ngành, bởi biến động của một nhóm hàng lớn có thể tác động đáng kể tới kết quả xuất khẩu chung.

Điện thoại và linh kiện đứng thứ hai với 11,31 tỷ USD, tăng 10,6%; máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng đạt 5,15 tỷ USD, tăng 27,9%; máy ảnh, máy quay phim và linh kiện đạt 3,18 tỷ USD, tăng 5%. Những con số này cho thấy các nhóm hàng công nghiệp tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng xuất khẩu sang thị trường láng giềng.

Bên cạnh hàng công nghiệp, nhiều mặt hàng nông, lâm, thủy sản cũng ghi nhận kết quả tích cực. Xuất khẩu rau quả đạt 4,72 tỷ USD, tăng 22,4%; thủy sản đạt 2,19 tỷ USD, tăng 34,2%; hạt điều đạt 964 triệu USD, tăng 20,9%; cà phê đạt gần 280 triệu USD, tăng 53,1%. Gỗ và sản phẩm gỗ đạt 1,98 tỷ USD, tăng 40,8%, trong khi xơ, sợi dệt các loại đạt gần 1,98 tỷ USD, tăng 28%.

Đáng chú ý, xuất khẩu gạo sang Trung Quốc đạt gần 535 triệu USD, tăng 75,7%. Lượng gạo xuất khẩu tăng từ gần 600.000 tấn lên khoảng 1,1 triệu tấn, tương đương tăng 82,8%. Tuy nhiên, lượng tăng nhanh hơn giá trị cho thấy giá xuất khẩu bình quân giảm, đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng và hiệu quả thương mại thay vì chỉ chạy theo sản lượng.

Đà tăng cũng chưa lan tỏa đồng đều tới tất cả ngành hàng. Xuất khẩu cao su giảm 20,5%, còn 1,29 tỷ USD; giày dép giảm 23,1%, còn 918 triệu USD; sắn và các sản phẩm từ sắn giảm 5,4%, còn 834 triệu USD. Sự phân hóa này cho thấy doanh nghiệp cần bám sát nhu cầu từng ngành hàng, nâng cao chất lượng và chủ động điều chỉnh chiến lược thị trường để duy trì sức cạnh tranh.

Trong khi xuất khẩu tăng trưởng tích cực, nhập khẩu từ Trung Quốc tiếp tục tăng nhanh hơn, phản ánh nhu cầu lớn về máy móc, thiết bị, linh kiện và nguyên liệu phục vụ sản xuất.

Máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện là nhóm nhập khẩu lớn nhất, đạt 69,69 tỷ USD, tăng 81,3%, tương ứng tăng thêm 31,26 tỷ USD so với cùng kỳ năm trước. Nhóm hàng này đóng góp khoảng 59,1% mức tăng kim ngạch nhập khẩu từ Trung Quốc. Máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng đứng thứ hai với 34,91 tỷ USD, tăng 23,9%.

Tính chung, hai nhóm hàng đạt 104,6 tỷ USD, chiếm 55,8% tổng kim ngạch nhập khẩu từ thị trường này. Quy mô lớn cho thấy Trung Quốc là nguồn cung quan trọng đối với chuỗi sản xuất trong nước, đặc biệt ở các lĩnh vực điện tử, cơ khí và công nghiệp chế biến, chế tạo.

Nhiều nhóm nguyên liệu đầu vào khác cũng tăng mạnh. Nhập khẩu chất dẻo nguyên liệu đạt 4,21 tỷ USD, tăng 47,6%; hóa chất đạt 3,47 tỷ USD, tăng 31,6%; sản phẩm từ sắt thép đạt 5,62 tỷ USD, tăng 30,8%; vải các loại đạt 8,17 tỷ USD, tăng 6,3%; nguyên phụ liệu dệt, may, da, giày đạt 3,57 tỷ USD, tăng 11,2%.

Ở nhóm hàng phục vụ ngành ô tô, nhập khẩu linh kiện, phụ tùng đạt hơn 3 tỷ USD, tăng 89,9%; ô tô nguyên chiếc đạt 1,78 tỷ USD, tăng 57,5%. Trong khi đó, một số mặt hàng ghi nhận mức giảm như điện thoại và linh kiện giảm 7,2%, phân bón giảm 56,2% và sắt thép các loại giảm nhẹ 0,4%.

Nhập khẩu tăng mạnh góp phần đáp ứng nhu cầu đầu vào của doanh nghiệp, nhưng đồng thời cho thấy mức độ phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung bên ngoài. Khi chuỗi cung ứng tập trung vào một thị trường, hoạt động sản xuất trong nước có thể chịu ảnh hưởng trước biến động giá cả, vận tải hoặc tiến độ giao hàng.

Đáng chú ý, 9 tháng năm 2026, Việt Nam nhập siêu từ Trung Quốc 121,48 tỷ USD, tăng 43% so với mức 84,92 tỷ USD cùng kỳ năm trước. Khoảng cách giữa xuất khẩu và nhập khẩu tiếp tục nới rộng, cho thấy tăng trưởng thương mại hai chiều chưa đi kèm với sự cải thiện tương ứng của cán cân thương mại.

Tuy nhiên, nhập siêu cần được nhìn nhận trong mối liên hệ với cơ cấu sản xuất và xuất khẩu. Một phần đáng kể hàng nhập khẩu là máy móc, linh kiện và nguyên liệu phục vụ sản xuất hàng hóa trong nước, trong đó có các sản phẩm xuất khẩu. Vấn đề cốt lõi không chỉ là giảm nhập khẩu, mà còn nâng cao giá trị gia tăng nội địa, phát triển năng lực cung ứng trong nước và sử dụng hiệu quả nguồn hàng nhập khẩu.

Về xuất khẩu, bên cạnh việc củng cố các nhóm hàng công nghiệp chủ lực, doanh nghiệp cần tiếp tục mở rộng đầu ra cho nông, lâm, thủy sản thông qua nâng cao chất lượng, tăng cường chế biến sâu, bảo đảm truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu. Đối với thị trường Trung Quốc, việc cập nhật tiêu chuẩn nhập khẩu, yêu cầu kiểm dịch và xu hướng tiêu dùng sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn, hạn chế rủi ro khi thị trường thay đổi.

Với kim ngạch 253,2 tỷ USD sau 9 tháng, bình quân mỗi tháng đạt khoảng 28,1 tỷ USD. Nếu duy trì tốc độ này trong quý IV, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam - Trung Quốc cả năm 2026 có thể đạt khoảng 337 tỷ USD, vượt xa mốc 300 tỷ USD.