"Cơn khát" vật liệu leo thang: Thanh Hóa tăng tốc điều tiết, giữ nhịp tăng trưởng

Nhu cầu bùng nổ, áp lực dồn đỉnh

Động lực từ đầu tư công và dòng vốn FDI đang tạo ra lực đẩy kép, khiến nhu cầu vật liệu xây dựng gia tăng đột biến cả về quy mô lẫn cường độ. Năm 2026, tổng nhu cầu toàn tỉnh ước đạt khoảng 100 triệu m³ - mức cao nhất từ trước đến nay, phản ánh quy mô triển khai đồng loạt của hệ thống công trình.

Áp lực này xuất phát từ thực tế khoảng 40 dự án trọng điểm cùng tăng tốc thi công. Từ hạ tầng giao thông, khu công nghiệp đến đô thị, mỗi dự án không chỉ cần khối lượng vật liệu lớn mà còn đòi hỏi nguồn cung ổn định theo tiến độ. Các công trình như Quốc lộ 45 cải dịch hay Khu Công nghiệp WHA Smart Technology 1 đang đẩy nhanh san lấp, khiến nhu cầu vật liệu tăng theo từng ngày, từng giai đoạn thi công.

Trong khi đó, nguồn cung dù đã cải thiện nhưng vẫn chưa theo kịp tốc độ tăng của cầu. Đất san lấp mới đáp ứng khoảng 57,7% nhu cầu ngay cả khi nâng công suất; cát xây dựng đạt khoảng 91,23%, song vẫn thiếu hụt cục bộ; đá xây dựng khả quan hơn nhưng cũng chỉ đáp ứng khoảng 76%. Sự lệch pha này đẩy thị trường vào trạng thái "cầu kéo cung", làm gia tăng nguy cơ thiếu hụt, biến động giá và gián đoạn tiến độ.

Từ mở nguồn cung đến điều tiết thị trường

Trước áp lực đó, Thanh Hóa đã chuyển hướng từ mở rộng khai thác đơn thuần sang điều tiết thị trường một cách chủ động và có kiểm soát.

Trước hết là việc kích hoạt cơ chế đặc thù theo Nghị quyết 66.4/2025/NQ-CP, giúp rút ngắn quy trình cấp phép và đưa tài nguyên vào khai thác đúng thời điểm. Đến nay, 24 cụm công nghiệp được áp dụng cơ chế; 4 mỏ đất san lấp (trên 3 triệu m³) đã được cấp phép; 24 dự án đang thực hiện thủ tục thu hồi khoáng sản với tổng khối lượng hơn 23,1 triệu m³. Điểm đáng chú ý là việc lựa chọn các mỏ có tính khả thi cao, giúp rút ngắn thời gian "đưa tài nguyên ra thị trường".

Song song, tỉnh triển khai chiến lược mở rộng nguồn cung có kiểm soát: phê duyệt 18 mỏ đất, 3 mỏ cát không đấu giá; chuẩn bị 12 mỏ đưa ra đấu giá trong năm 2026; đồng thời xem xét nâng công suất các mỏ còn dư địa. Cách làm này tạo ra cấu trúc nguồn cung "đa tầng", vừa đáp ứng ngắn hạn, vừa bảo đảm trung hạn, tránh cả thiếu hụt lẫn dư thừa.

Ở tầm dài hạn, việc thúc đẩy vật liệu thay thế, đặc biệt là cát nghiền, đang mở ra hướng đi bền vững hơn, giảm phụ thuộc vào tài nguyên tự nhiên và gia tăng khả năng thích ứng của thị trường.

Đáng chú ý, quá trình khơi thông nguồn cung đi liền với siết chặt kỷ cương khai thác. Doanh nghiệp phải tuân thủ nghiêm điều kiện cấp phép, minh bạch sản lượng và cung ứng đúng đối tượng. Đây là yếu tố then chốt để giữ ổn định thị trường, tránh tình trạng "mở cung nhưng mất kiểm soát".

Nhìn tổng thể, bài toán vật liệu không chỉ là thách thức tức thời, mà đang trở thành phép thử năng lực điều hành. Cách Thanh Hóa lựa chọn - vừa khơi thông nguồn cung, vừa giữ vững kỷ cương - cho thấy một hướng đi mang tính kiến tạo, thay vì xử lý tình huống.

Khi "mạch vật liệu" được vận hành thông suốt, chi phí được kiểm soát và tiến độ được bảo đảm, thị trường không chỉ được "giải nhiệt" mà còn được tái định hình theo hướng minh bạch và bền vững hơn.

Sâu xa hơn, năng lực điều tiết hôm nay chính là tín hiệu của môi trường đầu tư ngày mai. Và nếu duy trì được nhịp điều hành này, "cơn khát" vật liệu hiện tại hoàn toàn có thể trở thành chất xúc tác để Thanh Hóa bứt lên trong cuộc đua thu hút dòng vốn và phát triển hạ tầng trong những năm tới.