Thanh Hóa: Tăng tốc gỡ "điểm nghẽn" vật liệu xây dựng cho các dự án

Trong bối cảnh nhu cầu đầu tư hạ tầng gia tăng mạnh, tình trạng khan hiếm vật liệu xây dựng và biến động giá cả đã trở thành một trong những "điểm nghẽn" lớn nhất, tác động trực tiếp đến tiến độ giải ngân vốn đầu tư công và hiệu quả triển khai các dự án phát triển kinh tế - xã hội. Nhận diện rõ đây là thách thức mang tính hệ thống, Thanh Hóa đã chủ động vào cuộc với tinh thần quyết liệt, linh hoạt, lấy việc triển khai Nghị quyết 66.4 làm trục chính sách xuyên suốt nhằm tháo gỡ khó khăn, khơi thông thị trường vật liệu xây dựng theo hướng minh bạch, đúng pháp luật.

Nghị quyết 66.4 được xem là giải pháp tình thế nhưng mang ý nghĩa chiến lược, cho phép áp dụng các cơ chế đặc thù trong khai thác khoáng sản phục vụ các công trình, dự án cấp bách. Trên tinh thần đó, tỉnh đã sớm ban hành kế hoạch triển khai đồng bộ, phân công rõ trách nhiệm cho từng sở, ngành, địa phương, tập trung tháo gỡ các vướng mắc về thủ tục cấp phép, khoanh định khu vực mỏ, áp dụng cơ chế không đấu giá quyền khai thác và xem xét nâng công suất các mỏ phục vụ trực tiếp cho đầu tư công và các dự án trọng điểm.

Với nhóm vật liệu đất san lấp - loại vật liệu có nhu cầu lớn nhưng thường xuyên thiếu hụt - UBND tỉnh đã phê duyệt 10 khu vực mỏ đưa vào diện không đấu giá quyền khai thác theo cơ chế đặc thù. Đây được xem là bước "mở khóa" quan trọng, giúp rút ngắn đáng kể thời gian tiếp cận nguồn vật liệu cho các chủ đầu tư, nhà thầu, thay thế quy trình đấu giá kéo dài trước đây bằng cách tiếp cận linh hoạt nhưng có kiểm soát.

Thực tế triển khai cho thấy, một mỏ đất tại xã Yên Thọ đã được cấp phép và đưa vào khai thác; hai mỏ tại xã Trường Lâm và xã Các Sơn đang hoàn tất thủ tục để cấp phép trong tháng 1-2026. Đồng thời, các mỏ đủ điều kiện khác tiếp tục được rà soát, đánh giá để bổ sung vào danh mục áp dụng cơ chế không đấu giá, bảo đảm nguồn cung liên tục, đáp ứng yêu cầu thi công trong giai đoạn cao điểm.

Song song với việc mở mỏ mới, tỉnh chủ động xem xét nâng công suất khai thác tại các mỏ hiện hữu, coi đây là giải pháp tăng nguồn cung nhanh trong ngắn hạn. Việc đề xuất nâng công suất mỏ đất san lấp xã Tượng Lĩnh từ 136.000m³ lên 450.000m³ thể hiện rõ cách tiếp cận linh hoạt, gắn với yêu cầu chặt chẽ về bảo vệ môi trường, an toàn giao thông, an ninh trật tự và trách nhiệm duy tu hạ tầng vận chuyển.

Đối với cát xây dựng - lĩnh vực nhạy cảm, tiềm ẩn nhiều rủi ro về môi trường và xã hội - tỉnh kiên định quan điểm không nóng vội, không buông lỏng quản lý. Việc rà soát, đề xuất đưa các mỏ cát tại Hoằng Giang, Thiệu Quang vào diện không đấu giá, đồng thời xin ý kiến Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đối với mỏ cát Biện Thượng cho thấy sự thận trọng cần thiết, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu phát triển và bảo tồn.

Một điểm nhấn trong triển khai Nghị quyết 66.4 tại Thanh Hóa là việc mở rộng phạm vi áp dụng sang các dự án đầu tư trực tiếp ngoài ngân sách. Việc phê duyệt danh mục 55 dự án vốn ngoài ngân sách được áp dụng cơ chế đặc thù thể hiện rõ quan điểm đồng hành cùng doanh nghiệp, coi tháo gỡ khó khăn về vật liệu xây dựng là điều kiện then chốt để thu hút và giữ chân nhà đầu tư.

Trên cơ sở đó, các sở, ngành đã hướng dẫn cụ thể để doanh nghiệp chủ động khảo sát, đề xuất mỏ phục vụ dự án. Đến nay, 14 chủ đầu tư với 16 đề xuất mỏ đã được kiểm tra thực địa và đang hoàn tất các bước thẩm định. Cách làm này không chỉ giảm áp lực cho ngân sách nhà nước, mà còn khuyến khích doanh nghiệp tham gia trực tiếp vào việc bảo đảm nguồn cung vật liệu, nâng cao tính tự chủ và trách nhiệm.

Thực tiễn tại các dự án lớn cho thấy, khi nguồn vật liệu được bảo đảm, tiến độ thi công và khả năng thu hút dự án thứ cấp được cải thiện rõ rệt, tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực cho phát triển công nghiệp và hạ tầng.

Năm 2025, tổng kế hoạch vốn đầu tư công của tỉnh đạt gần 24.749 tỷ đồng, giải ngân hơn 17.842 tỷ đồng (72,1%). Bước sang năm 2026, cùng với yêu cầu tăng tốc giải ngân và việc triển khai đồng loạt hàng trăm dự án đầu tư trực tiếp, nhu cầu vật liệu xây dựng tiếp tục gia tăng, trở thành yếu tố then chốt quyết định tiến độ thi công. Thực tế tại nhiều dự án lớn cho thấy, dù nhân lực, thiết bị được huy động tối đa, nguồn cung vật liệu vẫn là "điểm nghẽn" cần được tháo gỡ kịp thời.

Theo Sở Công Thương, năm 2026 nhu cầu vật liệu san lấp cho hạ tầng các cụm công nghiệp sẽ tăng mạnh. Chủ động ứng phó, sở đã rà soát, đề xuất 24 cụm công nghiệp áp dụng cơ chế đặc thù theo Nghị quyết 66.4; đồng thời yêu cầu các chủ đầu tư khẩn trương khảo sát, lựa chọn nguồn vật liệu phù hợp, đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và các tiêu chí về khoảng cách vận chuyển, hạ tầng, giải phóng mặt bằng, không xâm phạm khu vực cấm, quốc phòng - an ninh, văn hóa. Đây là cơ sở để thẩm định, cấp phép kịp thời, bảo đảm tiến độ nhưng vẫn đúng quy định.

Tuy nhiên, tỉnh cũng xác định rõ: Nghị quyết 66.4 chỉ thực sự phát huy hiệu quả bền vững khi đi cùng với kỷ cương và tính thị trường. Do đó, các sở, ngành tập trung phân loại nhu cầu vật liệu theo từng nhóm dự án để có cách tiếp cận phù hợp; đồng thời tiếp thu các kiến nghị chính đáng của doanh nghiệp về thủ tục, hạ tầng, giá vật liệu, song kiên quyết yêu cầu tuân thủ nghiêm pháp luật, tránh lợi dụng cơ chế đặc thù.

Có thể khẳng định, với cách làm chủ động, bài bản và có trọng tâm, Thanh Hóa đang từng bước tháo gỡ "điểm nghẽn" vật liệu xây dựng không chỉ cho trước mắt, mà còn hướng tới xây dựng một thị trường vật liệu ổn định, minh bạch, tạo nền tảng vững chắc để thúc đẩy giải ngân đầu tư công, đẩy nhanh tiến độ các dự án cấp bách và phục vụ mục tiêu tăng trưởng bền vững trong giai đoạn tới.