Áp lực mới với thế hệ kế thừa tại Việt Nam

Thế giới đang chứng kiến cuộc đại chuyển giao tài sản trị giá hàng chục nghìn tỷ USD từ thế hệ ông bà, bố mẹ chuyển sang cho thế hệ trẻ con cháu.

Theo ông Nguyễn Kỳ Minh, Kinh tế trưởng Công ty CP Chứng khoán Guotai Junan Việt Nam (IVS), có khoảng 31 nghìn tỷ USD tổng giá trị ước tính sẽ được chuyển giao trên toàn cầu trong vòng 10 năm tới (đến năm 2035) bởi những người có tài sản trên 5 triệu USD.

Bên cạnh xu hướng chuyển giao tài sản xuyên thế hệ, còn có vấn đề về dịch chuyển tài sản xuyên biên giới. Theo thống kê, năm 2025 cũng đã ghi nhận con số kỷ lục 142.000 triệu phú di cư xuyên biên giới và dự kiến đạt 165.000 người vào năm 2026.

Như vậy, có rất nhiều vấn đề sẽ được đặt ra, do sự chênh lệch về nhận thức và thị hiếu về đầu tư giữa các thế hệ, cũng như sự khác biệt về các quy định pháp lý, tập quán thị trường, trình độ phát triển cũng như sản phẩm hiện hữu.

Việt Nam đang ở giai đoạn "nóng" nhất của quá trình này khi các tập đoàn gia đình lớn chuyển giao quyền lực. Khác với phương Tây có bề dày phát triển các thị trường và công cụ cho việc quản lý, nhiều gia đình giàu có tại Việt Nam tích lũy tài sản chủ yếu dưới dạng bất động sản, hoặc cổ phần doanh nghiệp tư nhân. Đây là những tài sản "khó chia", có hạn chế về mặt thanh khoản và dễ xảy ra tranh chấp.

Ngược lại, số lượng người siêu giàu (UHNWI) tại Việt Nam tăng trưởng thuộc hàng nhanh nhất thế giới (khoảng 10-15%/năm). Như vậy, số lượng khách hàng và nhu cầu quản lý tài sản tại Việt Nam đang trở nên ngày càng cấp thiết hơn.

Bên cạnh đó, nhu cầu chuyển giao tài sản qua các thế hệ tại Việt Nam cũng ngày càng gia tăng, khi các thế hệ đi trước sau nhiều năm tháng kinh doanh đã xây dựng nên khối tài sản lớn, nhưng cũng tiệm cận độ tuổi nghỉ hưu của người Việt Nam. Thực tế này đặt ra áp lực không nhỏ cho thế hệ kế thừa.

Ông Nguyễn Kỳ Minh cho rằng, quá trình chuyển giao tài sản tại Việt Nam đang đối mặt với ba thách thức lớn. Thứ nhất là rủi ro vận hành khi doanh nghiệp gia đình có thể gặp khó nếu thế hệ F2 không muốn kế nghiệp hoặc xảy ra tranh chấp. Thứ hai là sự lệch pha tư duy: “thế hệ F1 thích đất và vàng, trong khi F2 lại quan tâm công nghệ và các sản phẩm đầu tư mới”. Thứ ba là hành lang pháp lý còn chưa hoàn thiện, đặc biệt với các công cụ như quỹ tín thác (Trust).

Dù vậy, môi trường pháp lý đang dần cải thiện. Từ tháng 1/2026, khung pháp lý về tài sản số và cơ chế thí điểm sàn giao dịch tài sản mã hóa bắt đầu được triển khai, mở ra thêm lựa chọn cho thế hệ trẻ - vốn ưa thích công nghệ - trong quản lý tài sản.

Tuy nhiên, lịch sử cho thấy chuyển giao tài sản chưa bao giờ là dễ dàng. “Không ai giàu ba họ” không chỉ là một câu nói dân gian mà phản ánh thực tế: 70% các vụ chuyển giao tài sản thất bại không phải do đầu tư thua lỗ, mà do đổ vỡ trong giao tiếp gia đình và thiếu kỹ năng của người kế thừa.

Đặc thù tại Việt Nam càng khiến bài toán này phức tạp hơn. Tài sản thường tập trung ở bất động sản quy mô lớn hoặc cổ phần doanh nghiệp gia đình, khiến việc phân chia dễ làm giảm giá trị. Trong khi đó, thế hệ F1 thường quản trị theo kiểu cá nhân, khiến F2 gặp khó trong việc điều hành hoặc thuyết phục đội ngũ kế cận.

Ngoài ra, Việt Nam vẫn thiếu các công cụ pháp lý chuyên biệt như: Luật Tín thác hoàn chỉnh, khiến việc bảo vệ tài sản trước rủi ro cá nhân (ly hôn, nợ nần) gặp nhiều hạn chế. Sự thiếu minh bạch trong việc đứng tên tài sản cũng làm gia tăng nguy cơ tranh chấp khi xảy ra biến cố bất ngờ.

Yếu tố văn hóa cũng đóng vai trò không nhỏ. Tâm lý e ngại lập di chúc sớm khiến nhiều gia đình rơi vào tình trạng “nước đến chân mới nhảy”, làm bùng phát mâu thuẫn nội bộ khi quá trình chuyển giao diễn ra đột ngột.

Trong bối cảnh đó, ông Minh khuyến nghị việc chuẩn bị cho thế hệ kế thừa cần bắt đầu sớm. Thay vì hiện tại các tài sản được chuyển giao một lần với khối lượng lớn tại một thời điểm tương đối muộn trong tương lai, thế hệ đi trước có thể cho thế hệ kế thừa được làm quen với việc nắm giữ một khoản tài chính nhất định để sử dụng cho các mục tiêu đầu tư, quản lý.

Và như vậy, khi chính thức tiếp quản khối tài sản sau này, thế hệ kế thừa sẽ không bị ngợp, cũng như có sự chuẩn bị đầy đủ về năng lực cũng như kiến thức cho hoạt động hết sức khó khăn này.

Cuộc đại chuyển giao tài sản không chỉ là sự dịch chuyển của dòng tiền, mà còn là phép thử đối với năng lực quản trị, tư duy tài chính và sự gắn kết gia đình. Với Việt Nam, đây vừa là cơ hội, vừa là thách thức để hình thành một thế hệ nhà đầu tư và quản lý tài sản chuyên nghiệp hơn trong tương lai.