Doanh nghiệp công nghiệp chế tạo trước áp lực tồn kho cao

Số liệu mới nhất từ Tổng cục Thống kê cho thấy, dù năng lực sản xuất đang phục hồi mạnh mẽ, nhưng tỷ lệ tồn kho của toàn ngành công nghiệp chế biến, chế tạo bình quân trong quý I/2026 vẫn ở mức rất cao: 84,8%. 

Kết quả khảo sát xu hướng kinh doanh cũng thể hiện thực tại không mấy lạc quan khi vẫn còn tới 30,1% số doanh nghiệp nhận định tình hình sản xuất, kinh doanh tiếp tục gặp khó khăn.

Điều này chỉ ra một điểm nghẽn cốt lõi. Đó là hàng hóa được sản xuất ra nhưng tốc độ tiêu thụ không bắt kịp, dòng tiền bị "đóng băng" tại các kho bãi. Sự chênh lệch giữa sản lượng và sức mua đang bào mòn sức chống chịu của các doanh nghiệp, đặc biệt là khối doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs).

Các chuyên gia trong ngành công nghiệp chế tạo đã lý giải nguyên nhân khiến hàng hóa chế tạo "kẹt" lại tại kho:

Thứ nhất là sự bất ổn của địa chính trị toàn cầu. Xung đột tại Biển Đỏ và eo biển Hormuz đã làm xáo trộn luồng tuyến hàng hải, đẩy chi phí logistics neo cao ngất ngưởng. Giá nguyên vật liệu nhập khẩu biến động bất thường khiến các doanh nghiệp dù có đơn hàng nhưng biên lợi nhuận lại bị ép xuống mức thấp nhất.

Thứ hai, các thị trường xuất khẩu trọng điểm như Liên minh châu Âu (EU) và Bắc Mỹ đang dựng lên hàng loạt rào cản kỹ thuật khắt khe. Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) hay các tiêu chuẩn về Môi trường - Xã hội - Quản trị (ESG) không còn là khuyến nghị, mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết.

Các rào cản xanh đang tạo ra một gánh nặng chi phí tuân thủ khổng lồ đối với các doanh nghiệp chế tạo trong nước. Hàng hóa sản xuất ra nếu không đáp ứng được dấu chân carbon lập tức bị từ chối nhận hàng, dẫn đến tồn kho cục bộ. Khi xuất khẩu gặp khó bởi hàng rào kỹ thuật, lối thoát an toàn và thiết thực nhất lúc này là doanh nghiệp cơ khí, chế tạo cần nhanh chóng xoay trục, quay về khai thác thị trường nội địa 100 triệu dân. Rất nhiều lĩnh vực trong nước đang rất "khát" nguồn cung linh kiện để thay thế hàng nhập khẩu.

Để giải quyết vấn đề tồn kho và gỡ khó cho sản xuất công nghiệp, sự nỗ lực đơn lẻ của doanh nghiệp là chưa đủ. Nền kinh tế đang cần những "cú hích" mạnh mẽ từ các chính sách điều hành vĩ mô, đặc biệt là việc tạo ra thị trường tiêu thụ nội địa thông qua giải ngân đầu tư công.

Chính phủ và các bộ ngành đang khẩn trương đẩy mạnh triển khai các siêu dự án hạ tầng lớn như đường sắt tốc độ cao trục Bắc - Nam, các tuyến đường bộ cao tốc. Quan điểm xuyên suốt là sẽ ưu tiên tối đa tỷ lệ đóng góp của khối doanh nghiệp công nghiệp chế tạo, cơ khí và vật liệu xây dựng trong nước tham gia vào các đại dự án này. Đây chính là "mỏ vàng" để các doanh nghiệp hấp thụ năng lực sản xuất, giải phóng hàng tồn kho.

Để duy trì đà phục hồi, sự cộng hưởng giữa chính sách vĩ mô bao gồm cả kích cầu qua đầu tư công lẫn giảm thuế phí và sự lột xác về chuyển đổi số, đáp ứng tiêu chuẩn xanh, tối ưu hiệu suất... đang là yếu tố quan trọng. Chỉ khi khơi thông được dòng chảy hàng hóa, biến năng lực sản xuất thành dòng tiền thực chất, ngành công nghiệp chế tạo Việt Nam mới thực sự bước vào chu kỳ tăng trưởng bền vững, khẳng định vị thế trụ cột vững chắc của nền kinh tế.